Connect with us

Svijet

EVRO IZAZIVA NEMIRE! Bugarska u panici na protestima, Hrvatska pokazuje šta može poći po zlu

Hiljade Bugara izašle su na ulice otkako je Evropska komisija odobrila ulazak Bugarske u evrozonu od naredne godine, navodno zbog straha da će život drastično poskupjeti.

Ipak, kako piše Politico, savjet iz Hrvatske — posljednje zemlje koja je uvela evro 2023. godine — jeste da se „malo smire“. Inflacija u Hrvatskoj jeste porasla nakon uvođenja evra, ali stručnjaci tvrde da to u velikoj mjeri odražava i pozitivne ekonomske pomake. Ostali pokazatelji ukazuju, piše Politico, da je prelazak bio uglavnom uspješan — i da bi mogao da posluži kao uzor Bugarskoj.

Hrvatska je prošle godine zabilježila jedan od najjačih ekonomskih rasta u EU — 3,8 odsto, što je u velikoj mjeri podstakao turizam, koji je ostao snažan uprkos sve većim industrijskim problemima širom Evrope. Nezaposlenost je na najnižem nivou od kada se vode statistike (od 1996). Sredstva iz različitih fondova EU i dalje pristižu ubrzanim tempom. Zahvaljujući vladi koja „radi domaći zadatak“, agencija Fitch očekuje da će Hrvatska do sredine naredne godine povući svih 4,5 milijardi evra iz Fonda za oporavak i otpornost. Dodaje se da su u Hrvatskoj plate porasle za više od 30 odsto otkako je kuna zamijenjena evrom.

Hrvatska i Bugarska — dvije najsiromašnije članice EU — zvanično su ušle u „čekaonicu“ za evro u isto vrijeme, sredinom 2020. godine, nakon što su godinama održavale inflaciju ispod ili na nivou prosjeka evrozone. Međutim, niz šokova koji su počeli pandemijom sve je promijenio: inflacija je znatno porasla — u Hrvatskoj je dostigla više od 13 odsto, a u Bugarskoj skoro 19 odsto — što je potrošače učinilo izuzetno osjetljivim na ponavljanje tog scenarija.

Inflacija najviša od raspada Jugoslavije

Iako je inflacija u Hrvatskoj i dalje među najvišima u EU, analitičari tvrde da razlozi za to uglavnom nisu povezani s uvođenjem evra.

„Hrvatska je bila jedina zemlja koja je ušla u evrozonu u uslovima ozbiljnih inflatornih pritisaka“, rekao je Petar Sorić s Ekonomskog fakulteta u Zagrebu, ističući da je inflacija tokom 2022. i 2023. bila najgora od 1990-ih, kada se raspadala bivša Jugoslavija.

Zbog takvih početnih uslova, potrošači su teško mogli da procijene šta tačno izaziva inflaciju — što je dovelo do utiska da je znatno veća nego što su to pokazivali zvanični podaci. Ipak, strahovi od poskupljenja su djelomično opravdani, kaže i Fran Galetić, takođe s Ekonomskog fakulteta, podsjećajući na iskustvo Slovenije, gdje su cijene u 18 mjeseci nakon uvođenja evra 2007. porasle za 9 odsto.

Hrvatska lekcija: Dvostruke cijene i marketinški trikovi

Kako bi umirila javnost, hrvatska vlada je obavezala trgovce da cijene prikazuju u obje valute četiri mjeseca prije i godinu dana nakon prelaska na evro 2023. godine. Ni to nije spriječilo oportunističke trgovce da iskoriste situaciju. Mnogi su povisili cijene prije nego što je obaveza dvostrukog prikazivanja stupila na snagu, kako bi kasnije mogli da tvrde da nisu povećavali cijene tokom tog perioda, navodi Galetić. Potrošačke cijene u Hrvatskoj su porasle znatno brže u 18 mjeseci oko prelaska na evro nego u ostatku evrozone. Bugarska planira sličnu politiku od jula i moraće da uči iz hrvatskog iskustva.

Građani bojkotuju, vlada reaguje

Nezadovoljstvo tim periodom i dalje traje: ranije ove godine, Hrvati su bojkotovali supermarkete u znak protesta zbog rasta cijena, što je natjeralo vladu da proširi paket ograničenja cijena uvedenih 2022. i 2023. za osnovne proizvode. „Ti paketi su predstavljeni kao odgovor na energetsku krizu, ali su se djelimično poklopili s prelaskom na evro, pa su ih potrošači vjerovatno doživjeli kao zaštitu od evro-inflacije“, kaže Sorić.

Bugarska je, dodaje, sada u boljoj poziciji jer ima „mnogo mirniju inflacionu prognozu nego što smo mi imali 2023. godine. U tom smislu, biće mnogo lakše pratiti promjene cijena i kažnjavati nepoštene maloprodajne prakse.“

Turizam kao dvosjekli mač

Ostali uzroci inflacije teže se direktno povezuju s evrom. Na primjer, sezonski turizam — koji čini oko petinu hrvatskog BDP-a — doživio je snažan rast nakon pandemije. Cijene u turizmu porasle su čak 50 odsto u posljednje tri godine — znatno više nego u Španiji ili Grčkoj, gdje su cijene rasle 15–20 odsto.

Evro kao uspjeh: Uštede, stabilnost i manji rizik

Sve u svemu, stručnjaci ocjenjuju da prelazak na zajedničku valutu donosi daleko više koristi nego štete. Ana Šabić, direktorica Odsjeka za evropske odnose Hrvatske narodne banke, opisala je uvođenje evra kao „potpuno uspješnu priču“. Hrvatska se oprostila od troškova konverzije valute — što predstavlja veliku uštedu za preduzeća i turiste — a premija rizika države u odnosu na Njemačku gotovo je nestala, prenosi Dnevno.

HNB procjenjuje da Hrvatska sada godišnje štedi oko 160 miliona evra samo na troškovima razmjene i transakcija. „Hrvatska je osjetila sve očekivane prednosti članstva u evrozoni, uprkos tome što smo ušli u vrlo izazovnim vremenima“, rekla je Šabić. Ipak, uz suptilno upozorenje zemlji koja ima iskustva s disfunkcionalnošću i političkim skandalima, naglasila je da su „detaljno i pravovremeno planiranje“ i „jasna podjela zadataka i odgovornosti među uključenim institucijama — ključni faktori uspjeha“.

Related Topics:

Svijet

HAOS NA GRANICAMA EU! Zašto Italija, Njemačka i još 7 država odlažu skeniranje otisaka i lica putnika

Devet članica Evropske unije, među kojima su Francuska, Njemačka i Italija, odlaže punu primjenu obaveznog uzimanja otisaka prstiju i fotografisanja putnika iz zemalja koje nisu članice EU.

Zbog straha od stvaranja velikih gužvi na prometnim aerodromima, države traže dodatno vrijeme za prilagođavanje novom Sistemu ulaska i izlaska (EES).

Iako je EES trebalo da bude u potpunosti uveden 6. septembra, njegova primjena je više puta odlagana kako bi se izbjegle gužve tokom velikih manifestacija.

Pored Francuske, Njemačke i Italije, dodatno vrijeme zatražile su i Grčka, Portugal, Holandija, Švajcarska, Belgija i Malta.

S druge strane, Španija je novi sistem u potpunosti primjenila.

Prema izvorima iz Brisela na koje se poziva Gardijan, od ukupno 1.500 graničnih prelaza poteškoće se bilježe na svega 12 lokacija, uglavnom zbog nedovoljnog broja kabina za biometrijsku registraciju.

Iako zemlje koje kasne sa primjenom tehnički krše uredbu EU, Evropska komisija je potvrdila da protiv njih neće pokretati postupke.

Uprkos lokalnim problemima, u Briselu EES ocjenjuju kao uspješan.

Do sada je evidentirano 200 miliona registracija, dok je za više od 70.000 osoba spriječen ulazak u šengenski prostor.

Zahvaljujući sistemu otkrivene su osobe koje nemaju potrebne vize, kao i putnici koji su prekoračili dozvoljenih 90 dana boravka u okviru 180 dana.

Biometrija lica i otisci prstiju omogućili su i hapšenje pojedinaca koji su pokušali da pređu granicu koristeći falsifikovane pasoše.

Međunarodno udruženje za vazdušni saobraćaj (IATA) i kompanija Rajaner upozorili su na velika kašnjenja na aerodromima poput Malage i Palme, zbog čega su pojedini putnici propuštali svoje letove.

Kao jedno od rješenja za smanjenje pritiska na granicama najavljena je aplikacija “Travel to Europe”, koja putnicima omogućava da unaprijed registruju svoje podatke i fotografiju lica. Aplikacija je trenutno dostupna samo u Švedskoj i Portugalu, a uskoro bi trebalo da bude uvedena i u još pet zemalja, piše Klix.

Nastavi čitati

Svijet

POBUNA PROTIV TRAMPA! 22 savezne države ustale protiv predsjednika, ulog su ZELENE KARTE!

Koalicija 22 savezne države Sjedinjenih Američkih Država i Distrikta Kolumbija tužila je danas administraciju američkog predsednika Donalda Trampa zbog nove politike koja bi migrantima koji koriste određene programe javne pomoći otežala dobijanje dozvole za stalni boravak, odnosno “zelene karte”.

Tužba je podneta u okviru dva odvojena sudska postupka, a cilj je da se blokira politika koja bi trebalo da stupi na snagu u petak, navodi Njujork tajms (NYT).

Države tvrde da bi nova pravila ugrozila porodice migranata jer bi ih primorala da biraju između korišćenja pomoći potrebne za osnovne životne potrebe i rizika da kasnije ne dobiju zelenu kartu.

U tužbi se navodi i da bi nova politika dodatno opteretila države i lokalne zajednice, između ostalog povećanjem pritiska na službe hitne pomoći i smanjenjem korišćenja bonova za hranu, što bi moglo da umanji prihode lokalnih preduzeća koja zavise od saveznih programa.

“Vredne porodice ne bi trebalo da budu primorane da ostanu bez podrške koja im je potrebna zato što strahuju da će traženje pomoći dovesti do njihove deportacije”, izjavila je glavna tužiteljka države Njujork Letiša Džejms, koja predvodi tužbu.

Trampova administracija navodi da je politika, poznata kao pravilo “javnog tereta”, neophodna radi zaštite javnih resursa i vraćanja “osnovnog principa da imigranti moraju da budu sposobni da izdržavaju sami sebe”.

Reč je, kako pojašnjava njujorški list, o obnovi slične politike koju je Trampova administracija pokušala da uvede tokom njegovog prvog mandata, ali je ona bila predmet sudskih sporova, a kasnije ju je ukinula administracija bivešg američkog predsednika Džozefa Bajdena.
Nova pravila deo su šire politike Trampove administracije usmerene na ograničavanje legalnih i ilegalnih migracija.

Mnogi migranti koji nemaju zelenu kartu već nemaju pravo na određene programe javne pomoći, ali organizacije koje ih zastupaju strahuju da bi nova pravila mogla odvratiti i druge od korišćenja pomoći, čak i kada imaju decu koja su državljani SAD i zakonski imaju pravo na bonove za hranu, stambenu pomoć i druge programe.

Američki savezni zakon, napominje NYT, već dugo onemogućava dobijanje zelene karte migrantima za koje se proceni da bi mogli postati pretežno zavisni od države radi osnovnog izdržavanja.

Nova politika proširila bi krug saveznih programa koji mogu da budu uzeti u obzir prilikom odlučivanja o tome da li bi migrant mogao postati zavisan od državne pomoći.

Tužbu su podnele Njujork, Kalifornija, Ilinois, Kolorado, Konektikat, Delaver, Havaji, Mejn, Merilend, Masačusets, Mičigen, Minesota, Nju Džersi, Novi Meksiko, Nevada, Oregon, Pensilvanija, Rod Ajlend, Vermont, Virdžinija, Vašington i Viskonsin, kao i Distrikt Kolumbija.

Drugi postupak predvodi gradonačelnik Njujorka Zohran Mamdani, a pridružili su mu se Čikago, San Francisko, Sijetl, okrug Santa Klara u Kaliforniji i okrug King u državi Vašington.

(Tanjug) Foto: AP

Nastavi čitati

Svijet

DRAMA U ŠVEDSKOJ: Samo tri mandata dijele dva politička bloka

vedska bi mogla dobiti novu vladu nakon izuzetno tijesnih parlamentarnih izbora na kojima je opozicioni blok predvođen socijaldemokratama Magdalene Anderson, prema preliminarnim rezultatima, osvojio 176 od ukupno 349 poslaničkih mjesta, naspram 173 mandata desnog bloka aktuelnog premijera Ulfa Kristersona.

Socijaldemokrate ostale najjače

Socijaldemokrate su ostale najveća pojedinačna stranka sa oko 28 odsto glasova, ali su ostvarile jedan od najslabijih rezultata u svojoj istoriji, dok su Kristersonovi Moderati pretekli Švedske demokrate, koje su pale na manje od 18 odsto podrške i izgubile poziciju druge najjače stranke.

Uprkos tijesnoj prednosti opozicije, formiranje nove vlade nije izvjesno jer nijedan blok nema komotnu većinu, a konačan odnos snaga zavisiće i od preostalih glasova, uključujući one pristigle iz inostranstva, čije se prebrojavanje očekuje do sredine sedmice.

Kristerson još ne priznaje poraz

Kristerson je rezultat opisao kao praktično izjednačen i poručio da će sačekati konačno prebrojavanje, dok bi Andersonova, ukoliko prednost njenog bloka opstane, mogla započeti pregovore o povratku na mjesto premijera četiri godine nakon što je napustila tu funkciju navodi independent.

Jedno od ključnih pitanja budućih pregovora biće odnos prema Švedskim demokratama, koje su prethodne četiri godine podržavale Kristersonovu manjinsku vladu i očekivale ulazak u kabinet poslije ovih izbora, dok je kampanja bila snažno obilježena pitanjima migracija, kriminala, ekonomije i mogućeg prvog ulaska krajnje desnice u švedsku vladu.

Nastavi čitati

Aktuelno