Kompanije koje uvoze na tržište Evropske unije od danas su u obavezi da plaćaju karbonsku taksu (CBAM) u iznosu do 85 evra po toni ugljen-dioksida koji se emituje pri proizvodnji robe, a Srbija je istovremeno uvela naplatu nacionalnog poreza u iznosu od četiri evra po toni, čime se smanjuje obaveza uvoznika u EU i sprečava dvostruko oporezivanje istih emisija.

Iz tih razloga, Evropska unija je od 1. januara počela sa punom primjenom CBAM mehanizma, odnosno prekograničnog oporezivanja ugljenika, a Srbija sa naplatom nacionalnog poreza domaćim proizvođačima.

Cilj ovog mehanizma ima uporište u klimatskoj regulativi, koja nalaže postizanje klimatske neutralnosti evropskog kontinenta do 2050. godine.

Ministarka zaštite životne sredine Sara Pavkov izjavila je ranije za Tanjug da je ovo prilika za unapređenje dekarbonizacije na teritoriji naše zemlje i navela da će se prihod od ovih taksi reinvestirati u zelene projekte.

„Naravno i u povećanje budžeta“, rekla je Pavkov.

Ministarka je tada objasnila da je ideja CBAM mehanizma da se iznivelišu cijene ugljenika onih proizvoda koji su proizvedeni na teritoriji Evropske unije i onih proizvoda koji se uvoze na teritoriju EU iz zemalja koje nisu članice Unije.

„Ova nova regulativa je važan korak ka usaglašavanju sa sistemom trgovine emisijama, koji funkcioniše samo za članice EU i u tom smislu CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) predstavlja prelazno rješenje kako bi se privreda faktički prilagodila za sve one zemlje koje su ili kandidati za članstvo ili koje su već vrlo blizu da postanu članice EU, ili one koje nisu na tom putu, a svoje proizvode plasiraju na tržište EU“, navela je Pavkov.

Nacionalni porez na emisije ugljen-dioksida Srbija reguliše kroz dva zakona – Zakon o porezu na emisiju gasova sa efektom staklene bašte i Zakon o porezu na uvoz ugljenično intenzivnih proizvoda.

Srbija je prva zemlja na Zapadnom Balkanu i prva zemlja članica Energetske zajednice koja je ispunila jedan od najvažnijih preduslova za primjenu ovog poreza. Riječ je o takozvanom MRVA sistemu, odnosno sistemu za monitoring, verifikaciju i izvještavanje o emisijama gasova sa efektom staklene bašte.

Srbija je od 2023. godine, uz podršku Švajcarske i Privredne komore Srbije, pripremala domaće proizvođače za izvještavanje u skladu sa zahtjevima CBAM uredbe, kako srpski privrednici ne bi izgubili konkurentnost na tržištu Evropske unije.

Uredba će najviše pogoditi proizvođače cementa, aluminijuma, đubriva i električne energije, ali se tačan broj tih privrednih subjekata u Srbiji još uvijek ne zna.

„Mi jasno i precizno znamo ko su ti pravni subjekti. Oni su vrlo pripremljeni i znaju šta ih čeka od 1. januara već skoro dvije godine. Jasna i precizna analiza, vjerujem, biće u nekom narednom periodu kada sam mehanizam uhvati određeni zamajac“, rekla je Pavkov.

Ministarstvo zaštite životne sredine će u saradnji sa ostalim ministarstvima pratiti situaciju na tržištu kako bi spriječilo dvostruko oporezivanje srpskih privrednika, odnosno plaćanje istih emisija ugljen-dioksida i kroz porez u Srbiji i kroz CBAM mehanizam u EU.

Evropska unija već gotovo 20 godina koristi Sistem za trgovinu emisijama (Emission Trading System – ETS), što znači da proizvođači sa teritorije EU moraju da prate svoje emisije ugljen-dioksida i kupuju posebne emisione dozvole.

Kako bi se obezbijedila fer konkurentnost i zelena tranzicija učinila efikasnijom, EU je uvela mehanizam prekograničnog usklađivanja cijene ugljenika (CBAM).

Riječ je o instrumentu politike zaštite životne sredine koji predviđa primjenu istih troškova ugljenika na uvezene proizvode kao i kod postrojenja sa teritorije EU.

CBAM taksu (Carbon Border Adjustment Mechanism) u Evropskoj uniji plaćaju uvoznici robe, odnosno kompanije ili lica koja uvoze određene proizvode sa visokim emisijama ugljen-dioksida sa teritorije van EU na tržište EU.

Uvoznici u EU plaćaju cijenu emisija ugljenika po cijeni ekvivalentnoj u Sistemu za trgovinu emisijama (EU ETS).

Na ovaj način, primjenom CBAM instrumenta, težnja je da se smanji rizik da klimatski ciljevi EU budu ugroženi premještanjem proizvodnje u zemlje sa manje ambicioznom politikom dekarbonizacije.

Obaveze uvoznika tokom prelaznog perioda, koji je trajao od 2023. do kraja 2025. godine, odnosile su se na izvještavanje o emisijama ugljen-dioksida bez plaćanja bilo kakvog finansijskog usklađivanja i bez neophodnosti verifikacije izvještaja od akreditovanog verifikatora. Plaćanje taksi zvanično počinje 1. januara.

Obavezu smanjenja intenziteta globalnog zagrijavanja, kroz sprovođenje ciljeva definisanih Pariskim sporazumom iz 2015. godine, kojim se predviđa ograničenje porasta globalne temperature na dva, odnosno 1,5 stepeni Celzijusa, potpisalo je 196 država, među kojima i Srbija.

Cilj je postizanje klimatske neutralnosti Evrope do 2050. godine.