Connect with us

Društvo

KAKVA TUGA! BiH u 22. vijek ulazi sa upola manje stanovnika

Evropske države bi u narednih 75 godina mogle imati za 20 odsto manje stanovništva nego 2024, odnosno oko 152,2 miliona ljudi, a među zemljama koje će imati veliki negativni bilans nalazi se i BiH za koju se procjenjuje da bi taj minus mogao iznositi oko 1,8 miliona, što predstavlja više od polovine zvaničnog broja onih koji trenutno žive na ovim prostorima.

Na ovo je upozoreno u izvještaju Ujedinjenih nacija, koji se bavio procjenama promjena broja stanovništva za svaku evropsku zemlju od 2024. do 2100. godine.

Kako je pojašnjeno, ove procjene napravljene su na osnovu dosadašnjih zvaničnih podataka o stopama nataliteta i smrtnosti, ali i postojećih obrazaca migracija. U dokumentu se ističe i da je u posljednjih nekoliko decenija natalitet u Evropi pao ispod stope “zamjene” te da će se taj negativni trend ne samo nastaviti, već vjerovatno i ubrzati.

Prema posljednjim podacima na planeti živi oko 8,2 milijarde ljudi, a projekcije pokazuju da bi taj broj za 75 godina mogao postati veći za još dvije milijarde. I dok stanovništvo nekih zemalja nastavlja brzo da raste, druge, a prije svega evropske zemlje doživljavaju smanjenje broja i to u procentima koji više nego zabrinjavaju.

Od 44 evropske zemlje, BiH se nalazi na četvrtom mjestu po procentu stanovništva bez koga bi mogla ostati do 2100. godine i on iznosi – 56 odsto, što je gotovo tri puta više od evropskog prosjeka.

Ispred nje su samo Ukrajina, Albanija i Litvanija. Na petom mjestu ove crne demografske liste je Sjeverna Makedonija (52 odsto), Crna Gora je na desetom (48 odsto), Srbija dvanaestom (45 odsto), a Hrvatska na trinaestom (44 odsto). Od svih bivših jugoslovenskih republika Slovenija je, uslovno rečeno, u najboljem položaju. Prema procjenama Ujedinjenih nacija, ova država bi 2100. godine mogla imati za 23 odsto manje stanovništva, nego danas. Zbirno gledajući na prostorima bivše SFRJ, koja je nekada brojala oko 22 miliona ljudi, na pragu 22. vijeka živjeće za 8,24 miliona manje ljudi nego 2024. godine. Autori ove studije navode da je regionalno gledano istočna Evropa već doživjela veliki pad u broju stanovnika, koji je počeo tokom devedesetih, uz pretpostavku da će se taj trend samo ubrzavati.

Što se tiče broja ljudi, najpogođenije evropske zemlje, prema procjenama Ujedinjenih nacija, biće one najnaseljenije, poput Njemačke, Poljske i Italije. Zbirno gledajući ove tri države bi 2100. godine mogle brojati za 56,4 miliona manje stanovnika nego 2024. godine.

I većina drugih evropskih zemalja je u demografskom minusu. Tek za nekoliko njih se procjenjuje da bi u narednih 75 godina mogle imati nešto veći broj stanovnika. Interesantno, za Irsku se navodi da će biti na nuli, a za Švajcarsku, Francusku, Veliku Britaniju, Švedsku i Linheštajn da bi, procentualno gledajući, mogle imati jednocifren rast broja stanovnika. U najboljem položaju je Luksemburg i bogati Monako, dvije države za koje autori studije smatraju da će imati rast od 10, odnosno 24 odsto.

Na kraju su zaključili da će se ovi negativni trendovi sigurno odraziti na ekonomije evropskih zemlja, ali i sposobnost država da egzistiraju i finansiraju javni i socijalni sektor.

Prema riječima demografa Steve Pašalića, ovi podaci nimalo ne iznenađuju. On čak smatra da bi oni u slučaju BiH mogli biti i gori, pogotovo zbog svih negativnih trendova koji su godinama prisutni.

– Njihove procjene su čak optimistične. Prema nekim podacima, u ovom trenutku u BiH živi tek negdje između 2,8 i 2,9 miliona stanovnika, što je daleko manje od procijenjenih 3,5 miliona – kaže za “Glas” Pašalić, dodajući da ipak nije pobornik dugoročnih projekcija, jer u demografiji postoje ciklična kretanja.

Navodi i da je BiH, od svih evropskih zemalja, u posljednjih nekoliko decenija imala najveći pad u broju stanovnika, gledano u procentima i on je iznosio 33 procenta.

– Nažalost, sva ova negativna kretanja, koja godinama traju, nastaviće se i u budućnosti sve dok ne nađemo načina da zaustavimo migracije, odnosno odlazak mladih ljudi u inostranstvo. Samo prirodnim priraštajem ne možemo riješiti ovaj problem, baš kao ni subvencijama kojima se stimuliše rađanje djece – upozorio je Pašalić.

Procjene smanjenja broja stanovnika u regionu do 2100. godine

BROJ PROCENAT (%)

BiH – 1,8 miliona 56

S. Makedonija – 958.000 52

Crna Gora – 306.700 48

Srbija – 3 miliona 45

Hrvatska – 1,7 miliona 44

Slovenija – 485.000 23

Društvo

DANAS NA RAČUNIMA: Isplata naknade za borce, invalide i roditelje četvoro i više djece

Ministarstvo finansija Republike Srpske isplatiće danas 46 miliona KM za korisnike socijalnih davanja i martovske naknade korisnicima prava iz oblasti boračko-invalidske zaštite u Srpskoj.

Isplatom će biti obuhvaćene i višečlane porodice koje su pravo naknade stekle na osnovu Zakona o podršci nezaposlenom roditelju četvoro i više djece, saopšteno je iz Ministarstva finansija Republike Srpske.

Danas će biti doznačena i sredstva koja su za mart namijenjena opštinama i gradovima za isplatu mjesečne naknade korisnicima tuđe njege i pomoći u Republici Srpskoj, prenosi ATV.

Nastavi čitati

Društvo

PRIJE 102 GODINE OTKRIVEN INSULIN: Kako su Banting i psi spasili milione života

Insulin, koji je otkrio kanadski ljekar Frederik Grant Banting, postao je dostupan pacijentima oboljelim od dotad neizlječive šećerne bolesti 15. aprila 1923. godine.

Grant Banting je bio kanadski naučnik, ljekar i dobitnik Nobelove nagrade za fiziologiju i medicinu.

U noći 31. oktobra 1920. godine za vrijeme rutinskog čitanja medicinskih časopisa Banting je zapisao ideju o tome kako izolirati sekret gušterače, što je bio odlučujući korak za liječenje dijabetesa.

Nezadovoljan svojim dotadašnjim radom i oduševljen novom idejom Banting je napustio London i preselio se u Toronto.

Tokom ljeta 1921. godine, Banting je isprobavao svoju ideju. Psima bi podvezao glavni vod gušterače koja bi djelimično atrofirala.

Nekoliko sedmica kasnije, on bi odstranio gušteraču, koja bi, po njegovim idejama, tada bila puna čistog sekreta. Ekstrakt toga sekreta davao je psima sa dijabetesom i promatrao nivo šećera u krvi.

Nakon nekoliko mjeseci intenzivnog rada, metoda koju je Banting koristio pokazala se uspješnom – psi sa dijabetesom živjeli su uz pomoć ekstrakta.

Prvi pacijent koji je uspješno liječen insulinom bio je Leonard Tompson, 14-godišnji dječak iz Toronta koji je imao dijabetes tip 1. Nakon injekcije pročišćenog insulina, njegovo stanje se znatno poboljšalo. Iste godine kada je insulin postao dostupan svim oboljelima, Banting je dobio Nobelovu nagradu, koju je podijelio sa pomoćnikom Čarlsom Bestom.

Nastavi čitati

Društvo

JEDNA OD NAJVAŽNIJIH VOJNIH OPERACIJA: Šta sve može EUFOR?

Vojna misija EU u BiH EUFOR “Althea” jedna je od najvažnijih vojnih operacija koje EU sprovodi u svijetu, a iako je u BiH prisutna još od 2004. godine, i dalje o njenoj misiji, ulozi i značaju, većina običnih građana BiH malo zna.

Osnovni mandat misije dijeli se na tri aspekta, od kojih se prvi odnosi na podršku Oružanim snagama BiH u postizanju NATO standarda.

Drugi aspekt odnosi se na odvraćanje od destabilišućih aktivnosti i obezbjeđivanje primjene dijelova Dejtonskog sporazuma koji se odnose na vojne aspekte i pitanje međuentitetske linije razgraničenja.

Treći aspekt odnosi se na pomaganje sprovođenju misije OHR-a, ali i na implementaciju Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju BiH s EU, što je prvi sporazum koji je otvorio put ka kretanju BiH ka učlanjenju.

Već iz ovog dijela se vidi da je mandat svjesno usmjeren od implementacije Dejtona ka integraciji zemlje u EU.

EUFOR-ova ovlaštenja imaju dva dijela – izvršni, koji se kreće u okviru mandata Savjeta bezbjednosti UN, a koji sprovodi Savjet za spoljne poslove EU, i neizvršni koji se odnosi na pomaganje u treniranju Oružanih snaga BiH.

Za dio mandata EUFOR-a o kojem se ovih dana u svjetlu procesa koji je pokrenut protiv rukovodstva Republike Srpske u medijima mnogo govori nadležan je Multinacionalni bataljon čiji je zadatak da u slučaju zahtjeva od strane vlasti BiH pomogne u održavanju stabilnog i bezbjednog okruženja.

Na stranici EUFOR-a, u tekstu datiranom na 24. novembar prošle godine, naglašeno je da vlasti BiH do sada nisu tražile od EUFOR-a da djeluje u tom kapacitetu.

Mnogo je bilo rasprava o tome ima li EUFOR kao misija pravo na upotrebu oružane sile mimo krajnje nužde, odnosno samoodbrane.

Ako pogledamo tekst posljednje rezolucije Savjeta bezbjednosti UN o produženju mandata misije od 1. novembra prošle godine, vidljivo je da EUFOR nema ovlaštenja da koristi silu mimo implementacije vojnog aneksa i aneksa koji se odnosi na međuentitetsko razgraničenje, osim u slučaju da su njihovi pripadnici i resursi direktno ugroženi ili ako je ugroženo stabilno i mirno okruženje u zemlji.

Suština mandata EUFOR-a od početka do danas je minimizirati prisustvo vojnika i trupa u lokalnim zajednicama, za razliku od prethodnih NATO misija, prethodne misije IFOR I SFOR, koje su imale eksplicitni zadatak da demonstriraju prisustvo na terenu.

Filozofija misije EUFOR je manji dio vojnika imati na terenu u BiH, a ostatak kao rezervu koja se brzo može prebaciti na teren u slučaju potrebe.

Ipak, to ne znači da EUFOR ne bi bio u stanju odgovoriti u slučaju da dođe do opasne eskalacije ili prijetnje za održavanje njihovog mandata.

Ukoliko bi pokazao da to ne bi mogao sprovesti, postavilo bi se ozbiljno pitanje sposobnosti EU da djeluje kao bezbjednosni faktor u Evropi.

U svojoj strukturi upravljanja i komandovanja EUFOR ima dvije osovine.

U smislu vojnog ispunjavanja svog posla, EUFOR se oslanja na NATO strukture, uspostavljene NATO procedure i NATO filozofiju.

Za komandovanje koristi NATO resurse, poput vojnih komandnih centara Alijanse. Druga osovina se, praktično, odnosi na civilno upravljanje i komandovanje misijom, a ova uloga pripada Savjetu EU, odnosno tijelu koje čine resorna ministarstva zemalja članica.

O misiji EUFOR-a najčešće se odlučuje u konfiguraciji ministara odbrane, ministara bezbjednosti ili ministara spoljnih poslova, u zavisnosti od teme.

U osnovi funkcionisanja evropskih demokratija je da civilna kontrola mora biti iznad vojne kontrole, odnosno oružane snage moraju biti pod kontrolom civilnih organa koji legitimitet crpe iz demokratskih izbora. Tako je i misija EUFOR “Althea” podređena resornim ministarstvima zemalja članica u okviru Savjeta EU.

Politički cilj misije je jasan: pomoći da BiH što prije postane članica EU, čime će se trajno obezbijediti mir i stabilnost u BiH, pa i u Evropi u širem smislu.

Ostvarenjem tog cilja ispunio bi se i mandat misije EUFOR-a, čime bi njegova uloga u BiH bila završena.

Nastavi čitati

Aktuelno