Mađarski izbori 12. aprila mogli bi svrgnuti Viktora Orbana nakon 16 godina na vlasti. Čak i ako se Orban održi, nevjerovatan uspjeh opozicionog vođe Petera Madžara i dalje je lekcija za evropski mejnstrim, piše Tibor Desevfi.

Mađarski izbori 12. aprila privlače neuobičajenu pažnju širom Evrope. Premijer Viktor Orban je simbol savremenog populizma – Tramp prije Trampa – i inspiracija za evropsku krajnju desnicu. Ali, prvi put u 16 godina, on i njegova stranka Fides su u problemima.

Neke ankete sugerišu da bi opozicioni vođa Peter Madžar i njegova stranka Tisa mogli ići toliko daleko da osiguraju ustavnu većinu. Ovaj ishod bi im omogućio da demontuju ključne elemente Orbanovog sistema i prepišu mađarski pravni i institucionalni okvir. Ako se ostvari, to bi bio jedan od najznačajnijih političkih preokreta u EU decenijama. Evropska mejnstrim struja trebala bi obratiti pažnju: Čak i ako Madžar na kraju ne pobijedi, njegov nevjerovatan izazov Orbanu naglašava da “vjetrovi promjena” i dalje mogu duvati u oba smjera.

Kampanja koja mijenja smjer

Orban djeluje u izuzetno povoljnom međunarodnom okruženju. Ruski predsjednik Vladimir Putin tretira Mađarsku kao strateškog partnera u EU, uključujući i blisku obavještajnu saradnju. Donald Tramp, američki predsjednik, više je puta javno podržao Orbana u neobično direktnim političkim terminima, uzdižući ga kao uzor “neliberalne internacionale”. Kina i Si Đinping podržali su Mađarsku kroz održivi ekonomski angažman i strateška ulaganja, dok je Benjamin Netanjahu otvoreno izrazio političku podršku Orbanu uoči izbora. Ovo nije samo retoričko slaganje. To odražava obrazac aktivne političke i strateške podrške koja bi, intuitivno, mogla učvrstiti Orbanov položaj. Ali čini se da se unutrašnja dinamika Mađarske i dalje kreće u suprotnom smjeru.

Čini se da Orban prepoznaje šta je u pitanju. Njegova taktika kampanje odavno je premašila konvencionalno demokratsko takmičenje. Ali intenzitet ciklusa iz 2026. sugeriše da je sistem pod pritiskom. Fides kombinuje svoju ogromnu finansijsku i medijsku dominaciju sa sve agresivnijim taktikama, od narativa povezanih s nacionalnom sigurnošću do navodnih “operacija pod lažnom zastavom” i demonizacije njegovih protivnika kao “špijuna”. Štaviše, Trampov drugi čovjek, Džej Di Vens, posjećuje Mađarsku sedmicu prije izbora kako bi podstakao Orbanovu kampanju, što je jasno kršenje međunarodnih normi.

Ipak, evropski mejnstrim trebao bi se oduprijeti gledanju na Orbanove (i taktike njegovih prijatelja) ili Madžarovu snagu u anketama kao na bube u istom starom sistemu. Umjesto toga, to su znakovi (geo)politike koja sve više djeluje izvan prepoznatljivih normi.

Evropski trenutak žirafe
Postoji poznata srednjoevropska šala o čovjeku koji posjećuje zoološki vrt. Stojeći ispred žirafe, čovjek za trenutak proučava životinju, a zatim s povjerenjem izjavljuje: “Takva životinja ne postoji.” Evropske rasprave o Mađarskoj i krajnjoj desnici ponekad slijede sličnu logiku. Kada politički razvoj događaja ne ispuni očekivanja, instinkt ih odbaci kao anomalije.

Ali ako se resursi poput Orbanovih ne pretvore pouzdano u političku moć, ako se duboko ukorijenjeni sistemi mogu iznenada početi tresti i ako ih vanjska podrška ne stabilizuje nužno, onda to nisu izuzeci. Takva se nesigurnost u Evropi često doživljava kao izvor ranjivosti: uzmimo, na primjer, tjeskobu zbog Trampove administracije koja teži “promjeni režima” u Evropi. Ali ako se ograničenja popuštaju, tada se prostor za političko djelovanje širi. I, kao što će Mađarska možda pokazati, to nije relevantno samo za revizionističke ili remetilačke aktere.

To bi takođe trebalo motivisati one političke snage koje i dalje vjeruju u pravednost i pristojnost, ali se često nađu nadmašene agresivnom logikom destruktivnog populizma. Čini se da evropski mejnstrim često igra na terenu koji definišu njegovi protivnici, gdje asimetrija, pojačavanje i kršenje normi neizbježno favorizuju potonje. Ali u tako fluidnom, nepredvidivom (geo)političkom okruženju to nije nužno slučaj.

Prepoznavanje nedostatka neizbježnosti ne uklanja neravnotežu. Ali otvara nove mogućnosti. Sposobnost djelovanja unutar stalno promjenjivog skupa pravila, bilo na domaćem ili međunarodnom planu, može se pokazati jednako važnom kao i resursi ili strukturna prednost. To implicira da evropska glavna struja treba proširiti granice svoje političke mašte – i priznati da žirafe možda zaista postoje, navodi “ECFR”.