Connect with us

Svijet

ZAŠTO TRAMP TOLIKO ŽELI GRENLAND? Ostrvo od ogromnog značaja

Novoizabrani američki predsjednik Donald Tramp je poručio kako želi da Kanadu učini 51. državom SAD, da preuzme kontrolu nad Panamskim kanalom, ali i kupi Grenland. On čak ne isključuje mogućnost upotrebe vojne moći za preuzimanje Grenlanda, inače danske teritorije – gdje se nalazi američka vojna baza.

Lider republikanaca, čija inauguracija bi trebalo da bude 20. januara, odbio je da isključi upotrebu vojne ili ekonomske moći za postizanje ovog cilja. Zašto Tramp želi da preuzme Grenland, teritoriju koja je 80 odsto prekrivena snijegom i udaljena je više od 3.000 kilometara od glavnog grada Vašingtona?

NA KRAJU SVIJETA

Smješten između Arktičkog i sjevernog Atlantskog okeana, Grenland je najveće ostrvo na svijetu i geografski dio Sjeverne Amerike. Ovo arktičko ostrvo ima 2,17 miliona kvadratnih kilometara, što ga čini oko tri puta većim od američke države Teksas.

Grenland je država, ali nije nezavisna. Prvobitno su nordijska naselja na Grenlandu bila dio Norveške pa su se tako pridružila kao dio Dansko-Norveške od 1380. pa nadalje. Kada je Norveška stekla nezavisnost 1814. godine, Grenland, Island i Farska ostrva ostali su pod danskom kontrolom. Danas je Grenland i dalje dio Kraljevine Danske, ali uživa široku autonomiju i može odlučivati o mnogim oblastima politike bez miješanja Kopenhagena.

Ovo ostrvo je najrjeđe naseljena teritorija na svijetu i dom za oko 56.000 stanovnika, uglavnom domorodačkih Inuita. Oko 80 odsto teritorije je pokriveno ledom, što znači da većina ljudi živi na jugozapadnoj obali oko glavnog grada, koji je bliži Njujorku od Kopenhagena. Unutrašnjost zemlje je uglavnom prekrivena glečerima. Privreda se uglavnom zasniva na ribolovu. Velike subvencije danske vlade čine oko petinu BDP-a.

Neke današnje mape svijeta mogu da dovedu u zabludu u pogledu toga kako Grenland zapravo izgleda. Ostrvo je bilo pod danskom vlašću od ranog 18. vijeka do 1979. godine, kada je postalo samoupravna teritorija. Od 2009. Grenland ima pravo da proglasi nezavisnost putem referenduma.

Grenlandski premijer Mute Egede pozvao je na nezavisnost od Danske. Odnos između Kopenhagena i Nuuka nije uvijek bio dobar, a diskusije o nezavisnosti od Kraljevine se redovno pojavljuju. Ovo se pojačalo kako se interesovanje za Arktik povećalo. Neki takođe ukazuju na nezainteresovanost i nerazumijevanje grenlandskih i arktičkih pitanja u Kopenhagenu. Intervencija SAD u ovo unutrašnje političko pitanje samo je gorivo na vatri.

POKUŠAJI KUPOVINE

SAD su i u nekom periodu razmišljale o kupovini Grenlanda. Bilo je to najmanje dva puta uključujući 1867. i 1946. Prvi put, SAD su kupile Aljasku od Rusije. Nakon ovoga, američki državni sekretar Vilijam Sjuard pokušao je da pregovara o kupovini Grenlanda od Rusije, ali pokušaj nije uspio.

SAD su okupirale Grenland 1941. nakon invazije nacističke Njemačke na Dansku tokom Drugog svjetskog rata. Dok je Grenland još bio danska kolonija 1946. godine, američki predsjednik Hari Truman predložio je kupovinu ostrva za 100 miliona dolara u zlatu, što je Danska odbila. Ovo je urađeno pod tajnom hladnog rata i javno je objavljeno tek 1991. godine u izvještaju “Asošiejted presa”.

Nijedna ponuda nije ostvarena, ali prema sporazumu o odbrani iz 1951. godine, SAD su dobile vazdušnu bazu koja se sada zove svemirska baza Pitufik, na sjeverozapadu Grenlanda. Ona se nalazi na pola puta između Moskve i Njujorka, to je najsjevernija ispostava američkih oružanih snaga i opremljena je sistemom upozorenja na rakete. Ako bi Rusija kojim slučajem poslala rakete prema SAD, najkraći put za nuklearno oružje bio bi preko Sjevernog pola i Grenlanda.

Tramp je tokom svog prvog mandata imao iste planove, a ponovo ih je iznio krajem prošle godine, poručujući da želi da preuzme kontrolu nad ostrvom na kom se nalazi američka vojna baza. U Predstavnički dom američkog Kongresa već je upućen nacrt zakona koji ima za cilj da ovlasti pregovore da SAD otkupe Grenland od Danske. Upitan da li bi isključio korišćenje vojne ili ekonomske prinude za osvajanje Grenlanda ili Paname Tramp je odgovorio: “Ne, ne mogu da vas uvjerim u bilo koje od ta dva, ali mogu reći ovo, potrebni su nam za ekonomsku sigurnost”.

Tim povodom oglasiose premijer Grenlanda Mute Egede ponavljajući da je ambicija žitelja ovog ostrva da stekne nezavisnost od Danske, ističući da narod Grenlanda ne želi da bude ni Danac ni Amerikanac. Egede je takođe izrazio spremnost da “razgovara” sa Trampom, priznajući da je njegovo odbijanje da isključi upotrebu sile za osvajanje Grenlanda “ozbiljno”.

Reagovao je i danski ministar inostranih poslova Lars Loke Rasmusen poručivši da Danska nije spremna na prodaju, ali i dalje je otvorena za razgovore, dodajući da Vašington ima “legitimne” interese u regionu.

STRATEŠKI POLOŽAJ

Analitičari Trampov potez objašnjavaju činjenicom da Grenland nudi najkraći put od Sjeverne Amerike do Evrope. Ovo daje SAD stratešku prednost njenoj vojsci i sistemu ranog upozoravanja na balističke rakete.

SAD su već izrazile interesovanje za proširenje svog vojnog prisustva na Grenlandu postavljanjem radara u vodama koje povezuju Grenland, Island i Ujedinjeno Kraljevstvo. Ove vode su kapija za ruska i kineska plovila koja Vašington ima za cilj da prati.

Takođe, nikako iz vida ne bi trebalo izgubiti i da Kina i Rusija posljednjih godina jačaju svoje arktičke vojne kapacitete. Ruske vojne operacije u ovom regionu datiraju još od marta 2015. godine, što odražava potpuno novi i rastući fokus na ključnu oblast svijeta.

Pored toga, ovo ostrvo je nevjerovatno bogato rudama, uključujući i rijetke minerale koji se koriste u proizvodnji baterija i visokotehnološkoj industriji. Prema istraživanju iz 2023. godine, 25 od 34 minerala koje Evropska komisija smatra kritičnim sirovinama pronađeno je na Grenlandu.Ostrvo obiluje i nalazištima grafita, bakra, nikla, platine, kobalta, cinka, nafte, ali i gasa. Istraživanja su otkrila i znatne količine zlata i to na jugu ove zemlje.

Poznata ležišta titanijuma i vanadijuma nalaze se na jugozapadu i istoku. Postoje i određena nalazišta uranijuma, ali je njegovo iskopavanje, baš kao i vađenje nafte i gasa, zabranjeno zbog protivljenja lokalnog stanovništva. Prema procjenama pojedinih stručnjaka, trenutna cijena procijenjenih količina mineralnih rezervi na Grenlandu iznosi više od 200 milijardi dolara, dok samo zemljište cijelogostrva, s obzirom na njegovu stratešku lokaciju, je oko 2,8 biliona dolara.

MORSKI PUTEVI

Klimatske promjene i gubitak leda polako otvara i neke od strateških brodskih ruta, produžavajući period kojima se može ploviti tokom ljeta na sjevernoj hemisferi. Ostrvo bi takođe moglo da postane važna karika u održavanju linija snabdijevanja od istočne obale SAD do sjeverne Evrope. Pored toga, topljenje leda moglo bi olakšati i pristup prirodnim resursima u nekim od međunarodnih voda.

Tramp i njegovi savjetnici sigurno su potpuno svjesni da Grenland nije na prodaju i da njihove izjave izazivaju negodovanje. Ovaj potez predstavlja primjer Trampovog prilično neobičnog pristupa spoljnoj politici i diplomatiji. Što se tiče svega, od Panamskog kanala do rata u Ukrajini, Tramp daje glasna obećanja. Može izgledati kao da puca iz kuka.

Međutim, ovo je prema mišljenju pojedinih analitičara, pregovaračka taktika. Grenland vjerovatno neće postati dio SAD,ali ako se ostvari neki oblik nezavisnosti, bliža ekonomska i vojna saradnja sa SAD mogla bi biti prirodan razvoj događaja. Centralno pitanje ovdje je – nije šta Tramp želi, već šta želi narod Grenlanda.

DUH IZ BOCE

Najava novoizabranog predsjednika Amerike da će kupiti od Danske Grenland, ali i da bi Kanada mogla da postane 51. država Amerike navela je i neke članice Evropske unije da budu glasnije u svojim teritorijalnim pretenzijama.Posljednja u nizu stiže iz Bugarske od lidera ekstremno desničarske stranke Preporod Kostadina Kostadinova koji je istakao da bi i Bugarska mogla da počne da razmišlja kao Tramp i zatraži pripajanje Sjeverne Makedonije “sa kojom dijeli zajedničke istorijske korijene, jezik i narod”, ali i regiju Južna Besarabija koja je trenutno podijeljena između Moldavije, Rumunije i Ukrajine, a koja prema ideji ovog političara “istorijski pripada samo Bugarskoj”.

Prema istraživanju instituta “Pju”, nestranačkog američkog istraživačkog centra sa sjedištem u Vašingtonu, sprovedenog u 19 država od koje su uglavnom sve članice NATO-a ili Evropske unije, ispostavilo se da veliki broj ispitanika u evropskim državama smatra da njihovoj zemlji pripada neki dio susjedne države. Tako čak 60 odsto Grka smatra da ova država polaže pravo na dio Turske u Sredozemlju, ali i dio Sjeverne Makedonije. U Turskoj 58 odsto građana smatra da su teritorijalno oštećeni, u Poljskoj 48,  Slovačkoj 46. I Šveđani imaju teritorijalne pretenzije prema susjedima, njih čak 19 odsto, kao i Britanci i Holanđani sa 23 odsto ispitanih građana. Što se tiče centralne i zapadne Evrope, odnosno Češke, Njemačke, Italije, Francuske i Španije, taj postotak se kreće oko 30 odsto. Naravno, tu je i Albanija koja ima pretenzije prema svim susjedima, uključujući Srbiju, imajući u vidu da je Tirana priznala samoproglašeno Kosovo.

Kanada i Panama

Predsjednik Donald Tramp rekao je da će zahtijevati da se Panamski kanal vrati u potpunosti, brzo i bez pitanja u posjed SAD, osim ako panamska vlada ne ispuni, kako je istakao, svoje moralne i pravne obaveze. SAD su izgradile ovaj kanal u 20. vijeku i zadržale kontrolu nad teritorijom koja ga okružuje decenijama, prije nego što su ga prenijele na Panamu počevši od sedamdesetih godina prošlog vijeka. Novi američki predsjednik šaljivo je sugerisao da bi SAD trebalo da preuzmu i vlasništvo nad Kanadom. Neki kanadski političari su odbacili taj prijedlog, a premijer Ontarija Dag Ford je sugerisao da bi Kanada trebalo da kupi Minesotu i Aljasku.

Related Topics:

Svijet

NASILJE NA ULICAMA PARIZA: Demonstrant preminuo, opljačkane luksuzne prodavnice (VIDEO)

Jedan demonstrant preminuo je tokom protesta u Parizu nakon što mu je pozlilo na bulevaru Maženta, kuda je prolazila povorka, saopštila je danas (18.oktobar) francuska policija.

Drugi demonstranti su ga odnijeli do medicinskog centra Šato d’O, gdje je preminuo ispred samog ulaza, prenosi BFMTV.

Policijska prefektura u Parizu je u najnovijem saopštenju navela da je smrt nastupila usljed kardiorespiratornog zastoja.

Koliko je osoba privedeno tokom protesta u Parizu?
Pariska prefektura je saopštila i da je u glavnom gradu Francuske privedeno 855 osoba, što predstavlja rekordan broj.

“Povrijeđeno je 13 policajaca i žandarma, kao i dva vatrogasca”, navodi se u saopštenju.

Opljačkane luksuzne trgovine, zapaljeni automobili
U Parizu su se sukobi proširili s područja velikih okupljanja na trgovačke četvrti. Grupe maskiranih demonstranata razbijale su izloge, provaljivale u trgovine i odnosile robu, dok je policija pokušavala uspostaviti kontrolu suzavcem i drugim sredstvima za razbijanje nereda.

Demonstranti su pokušali provaliti u robnu kuću Galeries Lafayette, opljačkali trgovine Lacoste i SFR te demolirali banke i druge poslovne prostore. Na meti se našla i luksuzna trgovina Céline na aveniji Montaigne.

Prema izvještajima novinara s terena, neke su skupine djelovale organizirano. Maskirani muškarci najprije su onesposobljavali nadzorne kamere, a zatim razbijali izloge i ulazili u trgovine.

Na ulicama su gorjeli automobili, kontejneri i improvizirane barikade. Razbijeno staklo prekrivalo je pločnike i kolnike, a pojedine trgovine potpuno su opustošene.

Pariški gradonačelnik Emmanuel Grégoire upozorio je da će šteta biti ogromna. Rekao je da su uništene čitave ulice te da su, osim trgovina, oštećeni javni prostori i spomenici. Naglasio je pritom da treba razlikovati građane koji mirno prosvjeduju od izgrednika koji koriste okupljanja za nasilje i pljačku.

Šta se dogodilo tokom demonstracija u Limožu?
U međuvremenu, prefekt departmana Gornja Vijena Moris Barat saopštio je da je požar u gradskoj kući u Limožu lokalizovan.

“Požar je bio podmetnut”, objavio je Barat i osudio ovaj čin kritikujući “divlju hordu” koja je izazvala požar i veoma teško oštetila opštinsko zdanje iz 19. vijeka.

U Limožu je tokom demonstracija privedeno 17 osoba, među kojima je sedam maloljetnika, rečeno je za BFMTV u tužilaštvu tog grada.

Otvorena je istraga zbog “uništavanja imovine opasnim sredstvima u organizovanoj grupi”.

“Pojedini građani su takođe napadnuti na marginama okupljanja. Evidentiranje žrtava biće izvršeno u najkraćem mogućem roku”, saopštilo je tužilaštvo.

Zbog čega su izbili protesti širom Francuske?
Širom Francuske u subotu je izbilo nasilje tokom najnovijeg talasa demonstracija protiv loših uslova u školama i visokih troškova života.

Francuska vlada je saopštila da je došlo do “eskalacije nasilja”, procjenjujući da je oko 550.000 ljudi izašlo na ulice francuskih gradova.

Talas protesta i u drugim evropskim zemljama
Protesti zbog troškova života, obrazovanja i socijalne politike održani su i u drugim evropskim zemljama, a na pojedinim mjestima takođe su prerasli u nasilje.

U Briselu su se stotine mladih okupile zbog rastućih troškova obrazovanja i najavljenih reformi visokog školstva, a dio demonstranata sukobio se s policijom.

U Albaniji su nastavljeni studentski protesti protiv premijera Edija Rame. Policija je tokom sukoba koristila sredstva za razbijanje okupljanja, uključujući projektile za koje se sumnja da su bili gumeni meci.

Desetine hiljada ljudi protestovale su u Lisabonu zbog sve skupljeg stanovanja i visokih troškova života. U Italiji su neredi izbili u Milanu i Bolonji, gdje je policija koristila suzavac i vodene topove. U Bolonji je uhapšeno sedam osoba.

Nastavi čitati

Svijet

OTROVALA VIŠE OD 200 DJECE OLOVOM, DA BI “ULJEPŠALA” HRANU: Vlasnica vrtića u Kini dobila doživotnu robiju

Vlasnica vrtića u Kini osuđena je na doživotni zatvor zbog trovanja djece hranom zagađenom olovom. Kuhinjsko osoblje koristilo je nejestivu boju kako bi poboljšalo izgled obroka i privuklo više djece u vrtić,

Vlasnica vrtića u kineskoj provinciji Gansu osuđena je na doživotni zatvor zbog trovanja više od 200 djece i zaposlenih hranom zagađenom olovom, dok je još petoro zaposlenih dobilo zatvorske kazne.

Li Huifang, koja je vodila vrtić “Heši Peiksin” u gradu Tjanšui, proglašena je krivom za proizvodnju i prodaju otrovne i štetne hrane.
Sud u Lancou naložio je i oduzimanje njene imovine u vrijednosti od 500.000 juana (oko 66.500 evra), javila je državna televizija CCTV.

Izvršna direktorka vrtića Dži Džinglin osuđena je na 15 godina zatvora i novčanu kaznu od 300.000 juana (oko 40.000 evra), dok su četvorica zaposlenih u kuhinji osuđena na kazne od šest do osam godina zatvora, prenosi agencija Tačno.

Prema nalazima suda, kuhinjsko osoblje koristilo je nejestivu boju kako bi poboljšalo izgled obroka i privuklo više djece u vrtić, iako je na proizvodu bilo jasno naznačeno da nije namijenjen za ishranu.

Slučaj je otkriven u julu 2025. godine, kada je kod 247 djece i zaposlenih utvrđen neuobičajeno visok nivo olova u krvi. Istraga je pokrenuta nakon što je 235 djece liječeno zbog trovanja olovom, nakon konzumiranja kolača od crvenih urmi pripremljenih na pari i peciva sa kobasicama i kukuruzom.

Analize su pokazale da su kolači sadržali 1.052 miligrama olova po kilogramu, a peciva 1.340 miligrama po kilogramu, dok je nacionalna granica bezbjednosti za hranu u Kini 0,5 miligrama po kilogramu.

Koncentracija olova u uzorcima hrane tako je bila i više od 2.000 puta veća od dozvoljene granice. Sud je utvrdio da su vlasnica i direktorka vrtića naložile zaposlenima da u hranu dodaju otrovne i štetne sastojke koji su služeni djeci i zaposlenima.

Istraga je kasnije pokazala i da je više desetina lokalnih zvaničnika i zaposlenih u bolnicama pokušalo da prikrije slučaj, između ostalog manipulacijom rezultatima analiza krvi i primanjem mita od jednog od investitora vrtića.

Svjetska zdravstvena organizacija upozorava da je trovanje olovom posebno opasno za malu djecu jer može ozbiljno da ošteti mozak i centralni nervni sistem.

Kina je nakon ovog slučaja objavila nacionalne smjernice za ishranu u obrazovnim ustanovama. Među novim mjerama su obavezno testiranje svake nove isporuke hrane i nabavka brašna, pirinča i jestivog ulja isključivo preko centralizovanih nabavnih centara.

Nastavi čitati

Svijet

VIŠE MRTVIH U VOJNOJ BAZI U KANADI: “Došlo je do ozbiljnog incidenta” (VIDEO)

Više ljudi poginulo je i povrijeđeno u teškom incidentu u kanadskoj vojnoj bazi Vejnrajt (Wainwright) u provinciji Alberta, nakon kojeg je izbio veliki požar.

Vatra se proširila izvan vojne baze, a bolnice u obližnjem Edmontonu primaju veliki broj povrijeđenih.

Vlasti zasad nisu objavile broj žrtava ni šta je uzrokovalo tragediju.

Kanadski ministar odbrane Dejvid Mekginti (David McGuinty) potvrdio je u subotu uveče da ima poginulih i povrijeđenih, ali nije iznio pojedinosti o njihovom broju ni okolnostima nesreće.

“Žao mi je što moram da potvrdim da je u incidentu u bazi bilo poginulih i povrijeđenih”, rekao je Mekginti na konferenciji za novinare.

Situaciju je opisao kao veoma ozbiljnu i osjetljivu te dodao da se ne sjeća sličnog događaja u novijoj istoriji.

Koliko je ljudi povrijeđeno u incidentu?
Prema izvještaju Asošiejted presa (Associated Press), veliki broj povrijeđenih prevezen je u bolnice u Edmontonu nakon što su zdravstveni kapaciteti u Vejnrajtu postali preopterećeni.

Ljekar hitne službe bolnice Rojal Aleksandra (Royal Alexandra) u Edmontonu Voren Tersk (Warren Thirsk) rekao je za CBC da je riječ o vanrednoj situaciji s kakvom se zdravstveni sistem susreće jednom u 15 do 25 godina.

“To je više pacijenata nego što bilo ko od nas trenutno želi da broji. Ovo je katastrofa”, rekao je Tersk.

Da li je u vojnoj bazi došlo do eksplozije?
Pojedini kanadski mediji izvijestili su da je incidentu prethodila eksplozija, ali kanadske vlasti nisu zvanično potvrdile tu informaciju.

Kraljevska kanadska konjička policija objavila je da su njeni pripadnici pozvani u subotu nešto poslije 16 časova po lokalnom vremenu zbog dojave o požaru na području baze namijenjenom vojnoj obuci.

Istragu sprovode kanadska vojska i policija. Zasad nije poznato šta je izazvalo incident ni da li su poginuli i povrijeđeni isključivo pripadnici vojske.

Kako se požar proširio izvan vojne baze?
Požar je zahvatio veliko područje oko baze i proširio se preko njene ograde. Gašenje je otežavao snažan vjetar, čiji su udari u pojedinim dijelovima Alberte dostizali 100 kilometara na čas.

Vatrogasci iz više okolnih područja uključili su se u gašenje, a pomoć je ponudila i susjedna provincija Saskačevan.

Lokalne vlasti zasad nisu izdale naredbu za evakuaciju stanovništva Vejnrajta, grada sa oko 6.600 stanovnika koji se nalazi neposredno uz vojnu bazu. Građanima su poručile da izbjegavaju zahvaćeno područje i oslobode saobraćajnice za hitne službe.

Koliki je značaj vojne baze Vejnrajt?
Baza Vejnrajt nalazi se oko 200 kilometara od Edmontona i jedna je od najaktivnijih baza kanadske kopnene vojske. Koristi se za obuku vojnika, pripreme za borbene operacije i velike vojne vježbe.

U njoj djeluju Kanadski centar za manevarsku obuku, koji sprovodi realistične borbene vježbe, te Centar za obuku Treće kanadske divizije. Prema popisu iz 2021. godine, u bazi je bilo raspoređeno 1.310 vojnih i civilnih radnika.

Kanadski premijer Mark Karni (Mark Carney) izrazio je saučešće porodicama stradalih i poručio da savezna vlada sarađuje s vlastima Alberte i lokalnim službama, prenosi Index.

Premijerka Alberte Danijel Smit (Danielle Smith) opisala je događaj kao veliku tragediju koja je pogodila brojne pripadnike kanadskih oružanih snaga.

Vlasti su najavile objavljivanje dodatnih informacija nakon što se utvrde okolnosti incidenta.

Nastavi čitati

Aktuelno