Connect with us

Društvo

Ovih devet stvari nikada ne smijete raditi tokom grmljavinskog nevremena

Foto: Igor Kralj/PIXSELL

Grmljavinske oluje najčešće su tokom ljetnih mjeseci, zahvaljujući visokom nivou vlage. Zapravo, 73 odsto smrti od udara groma događa se u junu, julu i avgustu.

Kao demonstracija sirove snage prirode, grmljavinske oluje mogu biti nevjerojatan prizor za vidjeti. Međutim, one takođe predstavljaju ozbiljnu opasnost, koja rezultira stotinama povreda i brojnim smrtnim slučajevima svake godine. Srećom, ako znate što nikada ne smijete činiti tokom grmljavinske oluje, možete ostati sigurni, prenosi Večernji list i Best Life.

Grmljavinske oluje najčešće su tokom ljetnih mjeseci, zahvaljujući visokom nivou vlage. Zapravo, 73 odsto smrti od udara groma događa se u junu, julu i avgustu, prema Centrima za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC). To je zato što su ispunjena tri ključna uslova potrebna za stvaranje grmljavinske oluje, objašnjava Nacionalna meteorološka služba: prekomjerna vlaga u vazduhu, atmosferska nestabilnost i okidač koji pokreće atmosferu. Uzeti zajedno, oni mogu biti katalizator jake kiše, grmljavine, munja, jakih vjetrova, pa čak i grada.

Ali, postoji nekoliko načina na koje se možete pripremiti za jake grmljavinske oluje ovog ljeta, kaže američki Crveni križ. Na primjer, prijava za hitna upozorenja od lokalnih vlasti, instaliranje pomoćnih baterija u vašem domu i izrada porodičnog plana za opasne vremenske uslove mogu vam pomoći u hitnim slučajevima. Međutim, postoji i nekoliko opasnih stvari koje biste trebali potpuno izbjegavati tokom grmljavinske oluje.

1. Približavati se vodi bilo koje vrste

Vjerojatno već znate da voda provodi struju i da je kupanje na otvorenom za vrijeme grmljavinske oluje opasno. Ali, mnogo manje ljudi shvaća da izvori vode u njihovim domovima takođe mogu predstavljati rizik za njihovu sigurnost. Prema CDC-u, nikada se ne biste trebali tuširati ili kupati, prati suđe ili imati bilo kakav drugi kontakt s vodom u vašem domu tokom oluje.

‘Munja može putovati kroz vodovod zgrade. Rizik od munje koja putuje kroz vodovod može biti manji s plastičnim cijevima nego s metalnim cijevima. Međutim, najbolje je izbjegavati svaki kontakt s vodovodom i tekućom vodom tokom oluje s grmljavinom kako biste smanjili rizik od udara’, pišu zdravstvene vlasti.

2. Koristiti elektroniku

Uključena elektronika još je jedan izvor opasnosti tokom grmljavinskog nevremena. Zato nikada ne biste trebali dirati ništa što je spojeno na električnu utičnicu, uključujući računare, fiksne telefone, televizore, sisteme za igre, mašinu za veš, sušilice, štednjake ili druge uređaje. Takođe, strujni udar može oštetiti vašu elektroniku čak i ako je vaš uređaj isključen, napominje Zenia Platten, predstavnica Total Prepare Inc., kanadske kompanije za pripravnost u hitnim slučajevima.

‘Da biste ublažili ovu opasnost, ključno je isključiti sve nebitne električne uređaje, isključiti razdjelnike i prenaponske štitnike i pričekati da grmljavinska oluja prođe prije nego što ih ponovno upotrijebite’, predlaže Gavin Dawson, tehničar hitne medicinske pomoći i osnivač Global Emergency Medicsa.

3. Približavati se kaminu

Kamini su još jedan neočekivani izvor opasnosti u domu tijekom grmljavinske oluje. ‘Mnogi kaminski umeci izrađeni su od metala i mogu provoditi struju kroz cijeli dimnjak do kuće’, kaže Platten, ‘Ako je oluja vjetrovita, trebali biste izbjegavati korištenje kamina kako dim ne bi puhao unazad i ispunio sobu dimom’.

4. Ostati vani

Kad grmi, uđite u kuću. Važno je odmah potražiti zaklon u sigurnoj zgradi ako znate da se sprema grmljavinska oluja. Posebno je važno ne stajati na povišenim ili otvorenim prostorima gdje je vaše tijelo najviša točka, kažu stručnjaci. ‘Munje privlače visoke tačke, a ako ste u polju, praznom parkiralištu ili nekom drugom širokom otvorenom prostoru, možete im poslužiti kao put do zemlje’, objašnjava Platten. Kad ste u kući, držite se podalje od prozora, vrata, terasa i garaža s betonskim podovima jer beton može provoditi struju.

5. Ležati na tlu

Ako se nađete na otvorenom tokom grmljavinske oluje bez pristupa sigurnom zaklonu, CDC predlaže da čučnete u ‘položaj poput lopte sa zabačenom glavom i rukama preko ušiju’. Ako tijelo držite nisko, manja je vjerojatnost da će vas pogoditi munja, objašnjavaju. Međutim, stručnjaci kažu da ova preporuka ponekad može dovesti do opasne zabune.

‘Što si niže, to si sigurniji’, uobičajena je sigurnosna predodžba tokom grmljavinskih oluja. Iako je ovo zamišljeno da potakne pojedince da pronađu skloništa u nizinama, postaje opasno kada se tumači kao ‘sigurnost je ležanje na tlu’, objašnjava Dawson: ‘S mokrim tlom ili podom koji služe kao vodič, smrtonosne struje elektriciteta izazvanog munjom mogu putovati vodoravno u krugu od 6 metara’.

6. Približavati se drveću

Dok vas široki otvoreni prostori mogu učiniti vjerojatnijom metom munje, područja obrasla drvećem predstavljaju drugu vrstu prijetnje. ‘Stabla padaju ili sa njih padaju grane tokom oluje, što može uzrokovati veliku štetu ako padne na nekoga’, upozorava Platten, ‘Sklanjanje ispod drveća i udarac je drugi vodeći uzrok smrti u grmljavinskoj oluji’.

Međutim, Dawson napominje da kada nema drugih opcija za zaklon, najbolje je da se sklonite ispod najnižeg stabla koje možete naći jer postoji najmanja vjerojatnost da će ga grom pogoditi. ‘Izbjegavajte stajati na korijenju, koje može provoditi elektricitet, i umjesto toga stojte na zemlji ili kamenu. Nosite cipele i čučnite nisko. To vas svodi na manju metu’, kaže.

7. Približavati se telefonskim stupovima ili dalekovodima

Slično drveću, telefonski stupovi i električni vodovi dvije su uobičajene visoke tačke koje mogu privući munje. ‘Ne želite biti blizu kad se to dogodi!’ kaže Platen, ‘Srušeni dalekovodi mogu stvoriti opasno područje oko sebe, stoga je najbolje da se držite podalje’.

8. Zaboraviti unijeti stvari u kuću

Prije nego počne grmljavinska oluja, važno je osigurati sve predmete u svom dvorištu, kao što su suncobrani na terasi ili kante za recikliranje. ‘Oluja s grmljavinom često dolazi s jakim vjetrovima, a otvoreni predmeti mogu biti otpuhani’, objašnjava Platten, ‘Ovo može oštetiti vaše stvari ili imovinu, uzrokovati smeće (u slučaju kanti za recikliranje i kanti za smeće koje su bile pune) ili čak udariti pješake ili automobile u prolazu’.

9. Pustiti kućne ljubimce s uzice

Ako neočekivano krene oluja dok ste vani sa svojim psom, važno je da ga držite na uzici i da se uputite ravno unutra. ‘Kućne ljubimce može preplašiti glasna grmljavina i mogu djelovati neočekivano’, kaže Platten, ‘Čak i dobro istrenirane životinje treba držati na uzici kada su vani kako bi se spriječilo da pobjegnu u zaklon’.

NEZAVISNE

Related Topics:

Društvo

PROSJEČNA PLATA U BIH RASLA BRŽE OD CIJENA: Inflacija “pojela” više od polovine

Prosječna neto plata u Federaciji BiH i Republici Srpskoj danas je za 60 do 78 posto veća nego 2020. godine. Kada se od tog rasta oduzme inflacija, radniku ostaje manje od polovine povišice. Pritom sindikalna potrošačka korpa u Federaciji BiH raste brže i od plata.

Prema podacima Federalnog zavoda za statistiku, prosječna neto plata u FBiH 2020. godine iznosila je 956 KM. Republički zavod za statistiku RS za istu godinu objavio je identičan prosjek od 956 KM. Pet godina kasnije, u 2025., prosjek u Federaciji iznosio je 1.594 KM, a u RS-u 1.528 KM. U FBiH je to nominalni rast od 66,7 posto, a u RS-u od 59,8 posto.

Odmah treba napomenuti da iznosi u dva entiteta nisu direktno uporedivi. Federalni zavod za statistiku upozorio je da u javnom sektoru RS-a topli obrok i regres po zakonu ulaze u osnovnu platu, dok se u FBiH isplaćuju odvojeno i ne ulaze u prosjek. Republički zavod za statistiku navodi da te naknade u svoj obračun ne uključuje. Zato tekst poredi koliko su plate porasle u svakom entitetu, a ne koliko su visoke.

U ovoj godini rast se nastavlja. Prosjek za prvih sedam mjeseci u Federaciji iznosi 1.698 KM, a posljednji objavljeni mjesečni podatak, za august, 1.708 KM. U RS-u je prosječna plata u julu iznosila 1.688 KM.

Koliko su cijene porasle

Prema Agenciji za statistiku BiH i Centralnoj banci BiH, cijene su 2020. pale za jedan posto, a 2021. porasle za dva posto. U 2022. godini inflacija je dostigla oko 14 posto. U 2023. iznosila je 6,1 posto, u 2024. oko dva posto, a u 2025. četiri posto. Centralna banka BiH procjenjuje inflaciju za prvih šest mjeseci ove godine na 4,42 posto.

Kad se te stope saberu, cijene su u 2025. bile oko 30 posto više nego 2020., a sredinom ove godine oko 36 posto. Hrana je poskupjela znatno više od prosjeka: indeks cijena hrane i bezalkoholnih pića u 2025. bio je 57,6 posto iznad nivoa iz 2015., dok je ukupni indeks bio 30,6 posto iznad.

Koliko je ostalo radniku

Kad se uračuna inflacija, prosječna plata u Federaciji BiH realno je u 2025. bila oko 28 posto veća nego 2020., a u RS-u oko 22 posto. Drugim riječima, od 638 KM nominalne povišice u FBiH, poskupljenja su pojela oko 58 posto. U RS-u je od 572 KM povišice pojedeno oko 62 posto.

Ako se uzme prosjek za prvih sedam mjeseci ove godine, prosječna plata u FBiH za šest godina porasla je za 742 KM. Uz procjenu da su cijene ove godine oko četiri posto više nego u 2025., inflacija je od te povišice pojela oko 447 KM, odnosno 60 posto, a radniku je ostalo oko 295 KM. U RS-u je, prema plati za juli, od 732 KM povišice inflacija pojela oko 444 KM, a radniku je ostalo oko 288 KM.

Najteža je bila 2022. godina. Prosječna plata u FBiH tada je nominalno porasla 11,8 posto, a u RS-u 13,9 posto, dok je inflacija iznosila oko 14 posto. Plate su te godine u stvarnoj vrijednosti stagnirale ili čak pale.

Minimalac: veliki skok tek 2025.

Najniža plata u Federaciji BiH 2020. i 2021. iznosila je 406 KM. Za 2022. je utvrđena na 543 KM, za 2023. na 596 KM, a za 2024. na 619 KM. Vlada FBiH ju je od januara 2025. podigla na 1.000 KM, a za ovu godinu na 1.027 KM. To je ukupni nominalni rast od 153 posto, a realni od oko 86 posto. Ipak, do kraja 2024. minimalac je u odnosu na 2020. realno porastao tek oko 21 posto.

U Republici Srpskoj najniža plata 2020. iznosila je 520 KM. Sredinom 2021. povećana je na 540 KM, 2022. na 590 pa 650 KM, 2023. na 700 pa 750 KM, a 2024. i 2025. iznosila je 900 KM. Od januara ove godine iznosi 1.000 KM za nekvalifikovane radnike, a raste do 1.450 KM za radnike sa visokom stručnom spremom. To je nominalni rast od 92 posto, odnosno realni od oko 42 posto.

Ni minimalci u dva entiteta nisu direktno uporedivi. Ekonomisti upozoravaju da minimalna plata u RS-u uključuje i naknade poput toplog obroka i prevoza, dok se u FBiH one isplaćuju pored minimalca.

Korpa se udvostručila

Sindikalna potrošačka korpa Saveza samostalnih sindikata BiH za četveročlanu porodicu u Federaciji je u julu 2020. iznosila 1.822,07 KM, a prosječna plata pokrivala je 51,31 posto njene vrijednosti.

Za septembar ove godine korpa iznosi 3.565,70 KM, što je rast od gotovo 96 posto. U augustu je dostigla i 3.810,70 KM. Prosječna plata danas pokriva 47,9 posto korpe, a minimalna 28,81 posto.

Prema tim podacima, prosječna plata u FBiH sindikalnu korpu pokriva slabije nego 2020. Minimalac je, zbog skoka 2025., korpu pokrivao bolje nego prije šest godina, kada je pokrivao oko 22 posto.

U Republici Srpskoj sindikalna korpa Saveza sindikata RS-a u decembru 2020. iznosila je 2.032 KM i prosječna plata pokrivala ju je sa 51 posto. U junu ove godine korpa je iznosila 2.918 KM, odnosno 43,6 posto više. Prosječna plata od 1.698 KM pokriva oko 58 posto korpe.

Sindikalne korpe nisu zvanična statistika. Sindikati ih računaju po vlastitoj metodologiji, koja se razlikuje između entiteta. Zbog toga rast korpe u FBiH znatno odstupa od zvanične inflacije, piše Klix

Nastavi čitati

Društvo

NAJVIŠE POGOĐENA DJECA: U bolnicama Srpske 34 pacijenta zbog teške respiratorne infekcije

U bolnicama u Republici Srpskoj 34 pacijenta su hospitalizovana zbog teške akutne respiratorne infekcije, a najviše su pogođeni najmlađi, rečeno je u Institutu za javno zdravstvo Srpske.

Prema podacima Instituta, u Univerzitetskom kliničkom centru hospitalizovano je 13 pacijenata, u prijedorskoj Bolnici osam, u bolnicama u Doboju i Bijeljini po tri pacijenta, u zvorničkoj Bolnici dva i u bolnici u Nevesenju pet.

Ovi slučajevi prijavljeni su od 5. do 11. oktobra.

Domovi zdravlja u Republici Srpskoj u ovom periodu su prijavili 4.423 akutne respiratorne infekcije, registrovano je i 266 oboljenja sličnih gripu, a najveća učestalost je u regijama Trebinja i Foče.

“Najveći broj oboljelih od akutnih respiratornih infekcija i oboljenja sličnih gripu je u uzrasnoj grupi od pet do 14 godina i od 30 do 64 godine, dok su u kategoriji teških akutnih infekcija najviše obolijevali najmlađi”, naveli su u Institutu.

Iz Instituta su podsjetili da vakcinacija protiv gripa u Republici Srpskoj počinje tokom novembra zbog prelaska sa četvorovalentne na trovalentnu vakcinu.

“Za ovogodišnju sezonu naručili smo 18.000 doza namijenjenih kategorijama stanovništva koje imaju pravo na besplatnu vakcinaciju, te dodatnih 2.500 doza za građane koji žele da se vakcinišu o svom trošku. O detaljima i cijeni građani će biti blagovremeno obaviješteni”, naveli su iz Instituta.

Vakcinacija će biti organizovana u ambulanti za imunizaciju Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske, koja se nalazi u zgradi pored Muzičke škole, u Ulici Jovana Dučića u Banjaluci, svakog radnog dana od 8.00 do 14.00 časova, kao i u regionalnim centrima Instituta.

Prema podacima kojima raspolaže Evropski centar za kontrolu bolesti i Svjetska zdravstvena organizacija za početak oktobra, aktivnost virusa influence je blago povišena i stabilna.

Prеpоrukе i mјеrе prеvеnciје
Zbоg vеćеg bоrаvkа u zаtvоrеnоm prоstоru i mјеstimа gdје bоrаvе vеćе grupе ljudi (učiоnicе, čеkаоnicе, srеdstvа јаvnоg prеvоzа, biоskоp itd.) nеоphоdnо је primјеnjivаti mјеrе ličnе, а pоsеbnо rеspirаtоrnе higiјеnе kао i higiјеnе prоstоrа u kојеm živimо i rаdimо, preporuke su Instituta za javno zdravstvo. Pоrеd rеdоvnоg prаnjа ruku tоplоm vоdоm i sаpunоm, pоkrivаnjа ustа mаrаmicоm prilikоm kihаnjа i kаšljаnjа, јаkо је vаžnо čеstо prоvјеtrаvаti prоstоriје.

Diо оpštе zdrаvstvеnе kulturе је, nе sаmо brigа о sоpstvеnоm zdrаvlju, vеć i brigа о оsоbаmа u оkružеnju. U nаrеdnоm pеriоdu, pоsеbnu pаžnju trеbа оbrаtiti prilikоm pоsјеtе pаciјеntimа u bоlnicаmа, kао i оsоbаmа smјеštеnim u ustаnоvаmа zа trајni bоrаvаk (stаrаčki dоmоvi, njеgа licа sа pоsеbnim pоtrеbаmа i sl.). Trајаnjе pоsјеtе trеbа svеsti nа minimum, u pоsјеtu ići sаmо аkо smо sigurni dа nеmаmо nеku rеspirаtоrnu infеkciјu i izbјеgаvаti blizаk kоntаkt sа оbоljеlim.

Nastavi čitati

Društvo

NOVI REŽIM NA GRANICI BIH I HRVATSKE: Šta se mijenja za putnike i prevoznike?

Vlada Republike Hrvatske usvojila je izmjene Uredbe o graničnim prelazima, kojima se mijenja kategorizacija pojedinih prelaza na granici sa Bosnom i Hercegovinom, s ciljem usklađivanja propisa sa novim međudržavnim ugovorom.

Izmjene usvojene 14. oktobra proističu iz sporazuma dviju država potpisanog 8. juna 2026. godine. Prema saopštenju hrvatske Vlade, novim režimom se povećava broj stalnih graničnih prelaza za međunarodni saobraćaj putnika, dok se istovremeno smanjuje broj prelaza namijenjenih za pogranični saobraćaj, koje koriste mještani sa pograničnim propusnicama.

Ugovorom su obuhvaćena ukupno 52 granična prelaza, a na popisu su kao tri nova navedeni Svilaj na novoj lokaciji, Gornji Varoš i Osojnik.

Uticaj na privredu i logistiku

Ove promjene donose značajne novine za građane BiH, s obzirom na to da se širi mreža prelaza u međunarodnom putničkom saobraćaju. Ipak, promjena kategorije ne povlači automatski i mogućnost obavljanja svih vrsta saobraćaja na terenu.

Za pojedine kategorije neophodno je prethodno ispuniti tehničke, infrastrukturne i organizacione uslove, što uključuje i uspostavljanje odgovarajućih inspekcijskih službi. To je od presudnog značaja za kompanije i prevoznike, čija logistika i rute direktno zavise od zvanične kategorije prelaza i dostupnosti graničnih inspekcija za teretna vozila.

Planirana proširenja i uslovi

Ministar unutrašnjih poslova Hrvatske Davor Božinović pojasnio je da će, nakon ispunjavanja predviđenih uslova za prekategorizaciju, uslijediti i dodatne izmjene uredbe. Planirano je da se broj međunarodnih drumskih prelaza za putnike i robu poveća sa 14 na 17.

U aktuelnoj uredbi navedeno je 16 takvih prelaza, dok je Dvor za sada namijenjen samo za putnički saobraćaj, a njegovo podizanje u najvišu kategoriju očekuje se kada se za to steknu propisani uslovi na samom prelazu.

Dodatne promjene, tehnička prilagođavanja i podizanje nivoa predviđeni su i za granične prelaze Svilaj, Gornji Varoš, Ličko Petrovo Selo i Kamensko.

Nastavi čitati

Aktuelno