Connect with us

Zanimljivosti

Koji je najstariji jezik koji se i danas govori?

Foto: Pixnio

Izgovorene riječi ne ostavljaju fizički trag na svijetu, pa pronalaženje porijekla nekog jezika može biti težak posao. Jezik je takođe u stalnom stanju promjene, s riječima i njihovim značenjem koje se transformišu i mijenjaju sa svakom generacijom. Kao takav, ne bi bilo smisla izdvojiti jedan jezik kao najstariji na svijetu.

Ipak, postoji niz jezika iz drevnih vremena koji se još uvijek govore – i svi oni rasvjetljavaju fascinantan dio ljudske priče.

Jevrejski

Jevrejski je sveti jezik židovskih pisanja koji je star preko 3.000 godina, a rani oblici jezika pojavljuju se u tekstu oko 1200. prije Hrista. Prvo su ga koristili samo vjerski učenjaci, ali je s vremenom postao svakodnevni jezik starih Izraelaca.

Oko 400. godine nove ere jevrejski je prestao biti uobičajni govorni jezik i zamalo je postao mrtav jezik. Međutim, uspon cionizma u modernom periodu osigurao je oživljavanje jezika i sada ga govori devet miliona ljudi, ponajviše u Izraelu gdje je to službeni jezik.

Moderni jevrejski razlikuje se od biblijske verzije, kao što biste mogli očekivati nakon hiljada godina, ali moguće je pronaći direktne poveznice između to dvoje.

Sanskrit

Sanskrit je još jedan jezik koji je proizašao iz religije u davna vremena, služeći kao narodni jezik Veda, svetih spisa hinduizma, kao i istorijskih tekstova budizma i džainizma. Hinduistički tekstovi napisani su oko 1.200 godine prije Hrista, što znači da postoji zabilježena istorija jezika koja datira više od 3.000 godina.

I danas se govori u nekom obliku, iako ga prvenstveno govore hinduistički sveštenici tokom vjerskih rituala. Procjenjuje se da manje od jedan odsto Indijaca govori taj jezik, a samo 14.000 ljudi ga opisuje kao svoj primarni jezik.

Međutim, njegovo nasljeđe živi. Sanskrit pripada širokoj porodici poznatoj kao indoevropski jezici, što znači da ima jasne veze s engleskim, francuskim, portugalskim, španskim, ruskim i mnogim drugim jezicima koji se govore u Evropi.

Tamil

Oko 80 miliona ljudi još uvijek govori tamilski kao svakodnevni jezik, što je prilično impresivno s obzirom na to da je najranija tamilska književnost – Tolkappiyam – datirana od 300. prije Hrista. Prvenstveno se govori u Šri Lanki i najjužnijoj državi Indije.

Grčki

U ovom ili onom obliku, grčki je u upotrebi od najmanje 1.300. prije Hrista. Njegov klasični oblik značajno se razlikuje od jezika koji se danas govori u Grčkoj, iako bi većina tečnih govornika trebala moći razumjeti jezik helenističkog ili “koine” grčkog koji se govorio u prošlosti.

Međutim, oblici poput atičkog dijalekta, jednog od najstarijih oblika kojim su govorili ljudi poput Sokrata, vjerovatno će biti previše daleki za današnje govornike da bi imali čvrsto razumijevanje.

Arapski

Arapski je igrao izuzetno važnu ulogu u svjetskoj istoriji. Rani oblici arapskog datiraju čak iz osmog vijeka prije nove ere, ali jezik je doživio značajne promjene tokom vijekova, ponajviše između trećeg i šestog vijeka nove ere.

Prvo se pojavio na sjeverozapadu Arapskog poluostrva i član je semitske porodice jezika, koja takođe uključuje jevrejski i aramejski. Kao primarni jezik islamskih vjerskih tekstova, procjenjuje se da 371 milion ljudi širom svijeta danas govori arapski kao svoj materinji jezik. Mnogo više ga govori kao drugi jezik, zbog njegove važnosti za islam.

Kineski

Ne postoji jedinstveni kineski jezik, iako većina ljudi u Kini govori modernim standardizovanim oblikom mandarinskog kineskog. Postoji i zbirka regionalnih dijalekata koji se još uvijek široko govore, kao što su Yue (kantonski), Siang (hunanski), Min dijalekt, Gan dijalekt, Vu dijalekt i Kejia.

Međutim, svi oni mogu se pratiti do arhaičnog kineskog jezika. Neki od najranijih poznatih načina upotrebe natpisa kineskim znakovima pronađeni su u oklopima kornjača koji datiraju iz najmanje 1123. godine prije Hrista, što sugeriše da je pisani jezik postojao više od 3.000 godina. Od tada se proširio i značajno evoluirao, ali uticaj ovog drevnog jezičkog sistema još uvijek se može čuti kod današnjih govornika.

Latinski

Latinski je još jedan jezik od velikog istorijskog značaja, prenosi “IflScience“. Praitalski je razvio stari latinski oko 750. do 100. godine prije Hrista, da bi na kraju postao klasični latinski koji se koristio u kasnoj Rimskoj Republici i ranom Rimskom Carstvu između 100. godine prije Hrista i 450. godine.

Do šestog do devetog vijeka nove ere, jezik se razvio u moderne romanske jezike, poput italijanskog, španskog, portugalskog i francuskog.

Iako se latinski više ne govori kao prvi jezik, uspio je izbjeći da postane mrtav jezik zahvaljujući velikom interesu za stare tekstove i dalekosežnom uticaju latinskog na evropsku kulturu, uključujući Linaeusov izbor latinskog za binomnu nomenklaturu, sistem imenovanja organizama u nauci.

Euskera

Euskera se smatra najstarijim živim jezikom u zapadnoj Evropi. Oko 700.000 ljudi još uvijek ga govori u Baskiji, autonomnoj zajednici smještenoj u planinama Pireneja između granice Francuske i Španije.

Njegova tačna starost je misterija jer nije povezan ni s jednim drugim postojećim jezicima. To ga, međutim, čini fascinantnim jezikom za proučavanje lingvista jer je to jedan od rijetkih preživjelih jezika Evrope prije nego što su je preplavili indoevropski jezici.

NEZAVISNE

Related Topics:

Zanimljivosti

SVIJET PRED NAJGORIM SCENARIJEM! Isplivao dokument od 1.350 stranica koji krije jezivu istinu o sudbini čovječanstva!

Više od 600 naučnika iz 86 zemalja upozorilo je da se stanje svjetskih okeana ubrzano pogoršava usljed klimatskih promjena, zagađenja i sve većeg pritiska ljudskih aktivnosti.

Ključni nalazi izvještaja UN-a: 

  • U izradi izvještaja učestvovalo je 600 naučnika iz 86 zemalja.
  • Okeani se zagrijavaju brže nego ranije.
  • Nivo mora porastao je sa oko 2 mm godišnje na 4,3 mm godišnje.
  • Zakiseljavanje okeana ugrožava morske ekosisteme.
  • Mikroplastika utiče na više od 4.000 vrsta.

Naime, u novom izvještaju Ujedinjenih nacija navodi se da su pojedini morski ekosistemi već dostigli ili se približavaju kritičnim tačkama nakon kojih bi posljedice mogle biti teško popravljive.

Da se stanje okeana “pogoršava”, upozorile su Ujedinjene nacije u novom naučnom izvještaju i pozvale države na “hitno djelovanje” protiv ubrzanog zagrijevanja, zagađenja i ugrožavanja podvodnog života.

“Okean je temelj života na Zemlji. Njegovo zdravlje je ozbiljno ugroženo jer se ekosistemi i staništa približavaju kritičnim tačkama preokreta ili su ih već prešli“, pišu autori izvještaja objavljenog u ponedjeljak, u čijoj je izradi učestvovalo 600 naučnika iz 86 zemalja.

U uvodu tog dokumenta dugog 1.350 stranica, Treće globalne procjene okeana (WOA III), autori poručuju da je potrebno hitno djelovanje. Izvještaj obuhvata period od 2018. do 2023. godine, prenosi France Presse.

Gutereš: Okean nije neiscrpan resurs

“Ne možemo nastaviti da okean posmatramo kao neiscrpan resurs“, upozorio je generalni sekretar UN Antonio Gutereš.

“Ovaj izvještaj mora biti alarm”, reagovala je nevladina organizacija Greenpeace, pozivajući na “stvaranje potpuno zaštićenih morskih rezervata u kojima će biti zabranjena svaka ljudska eksploatatorska aktivnost”, industrijski ribolov i rudarenje u dubokom moru, prenosi Nova.

Izvještaj ističe višestruke “pritiske” sa kojima se okeani suočavaju, a koji mijenjaju njihova fizička i hemijska svojstva – od klimatskih promjena do zagađenja i demografskih kretanja. Trenutno 37 odsto svjetskog stanovništva živi unutar 100 kilometara od obale.

Zagrijavanje i zakiseljavanje okeana

Jedna od posljedica je ubrzano zagrijavanje: 16 odsto ukupnog zagrijavanja okeana u posljednjih 70 godina dogodilo se nakon 2018. godine, prenosi France Presse. Okeani se sada suočavaju i sa pojačanim zakiseljavanjem, a posljedica zagrijavanja je i ubrzanje porasta nivoa mora zbog toplotnog širenja vode, uz topljenje glečera.

Sa prosječnih dva milimetra godišnje prije 2015. godine, porast nivoa okeana povećao se na 4,3 milimetra godišnje u 2023. godini.

Arktik bez leda već do 2035. godine?

Hipoteza o Arktičkom okeanu bez leda krajem ljeta do 2035. godine sada se smatra mogućom, dodaje se.

Opasna sredstva za čišćenje, antibiotici i plastika

Neki istorijski zagađivači poput žive su u opadanju, ali se povećava prisustvo drugih, poput sredstava za čišćenje, ostataka lijekova kao što su antibiotici, a posebno plastike, čiji najsitniji fragmenti utiču na više od 4.000 vrsta.

U izvještaju se naglašava da je usvajanje Sporazuma o otvorenom moru, koji je stupio na snagu u januaru, “odlučujući korak”, ali da “izazov i dalje ostaje prevazilaženje fragmentacije“ između država i sektorskih interesa u trenutku kada se multilateralizam nalazi u ozbiljnoj krizi.

Nastavi čitati

Zanimljivosti

ŠTA JE SLJEDEĆE: Napravili sir od bakterija slavnih osoba

Na prvi pogled zvuči kao šala ili scenario za neobičan naučnofantastični film, ali riječ je o stvarnom projektu koji je spojio umjetnost, nauku i hranu na način koji je istovremeno izazvao gađenje i znatiželju.

U londonskom Muzeju Viktorije i Alberta (Victoria and Albert Museum) još 2019. godine predstavljeni su sirevi napravljeni uz pomoć bakterija prikupljenih sa tijela poznatih britanskih ličnosti.

Neobični projekat bio je dio izložbe ”Hrana: Veća od tanjira”, posvećene budućnosti ishrane i odnosu čovjeka prema mikroorganizmima.

Sir od bakterija iz pazuha, nosa i pupka
U okviru projekta nazvanog ”Selfmade”, naučnici i umjetnici prikupili su bakterije sa različitih dijelova tijela poznatih osoba, uključujući pazuhe, nos, uši i pupak.

Mikroorganizmi su zatim uzgojeni u laboratoriji i korišteni kao starter kulture u procesu proizvodnje sira.

Drugim riječima, bakterije sa ljudske kože pomogle su da se mlijeko pretvori u sir.

Među poznatim ličnostima koje su učestvovale u projektu bili su slavni kuvar Heston Blumental (Heston Blumenthal), muzičar Aleks Džejms (Alex James) iz grupe Blur, reper Profesor Grin (Professor Green), spisateljica Rubi Tando (Ruby Tandoh) i Grejem “Sags” Mekferson (Graham “Suggs” McPherson), pjevač grupe Madness.

Mikrobni portreti poznatih
Svaka osoba bila je povezana sa određenom vrstom sira, od čedara i mocarele do stiltona.

Iako je mnogima sama ideja djelovala odbojno, upravo je to bila jedna od glavnih poruka izložbe.

Autori projekta željeli su da pokažu kako bakterije nisu nužno nešto prljavo ili opasno. Naprotiv, bez mikroorganizama ne bi postojale brojne namirnice koje svakodnevno koristimo, uključujući jogurt, hljeb, vino, pivo i sir.

Sirevi napravljeni u okviru projekta nisu bili namijenjeni degustaciji. Umjesto toga, bili su izloženi pod staklenim kupolama kao umjetničko-naučni eksponati.

Autori su ih opisivali kao svojevrsne ”mikrobne portrete” poznatih osoba.

Izazvali gađenje, ali i fascinaciju
Posjetioci izložbe umjesto fotografija ili autograma gledali su sir nastao pomoću bakterija karakterističnih za određenu osobu.

Koliko god ideja djelovala neobično, cilj projekta nije bio samo da šokira javnost.

Izložba je trebalo da podstakne ljude da drugačije razmišljaju o hrani, ljudskom tijelu, higijeni i ulozi bakterija u svakodnevnom životu.

Sir napravljen od bakterija slavnih osoba vjerovatno nikada neće završiti na nečijem tanjiru, ali je u jednom svakako uspio – privukao je ogromnu pažnju javnosti i pokrenuo raspravu o granicama između nauke, umjetnosti i hrane, prenosi Dnevno.hr.

Nastavi čitati

Zanimljivosti

NIJE ŠALA! UIO prodaje švercovane lame

Uprava za indirektno oporezivanje UIO Bosne i Hercegovine, Regionalni centar Tuzla pokušaće prekosutra da proda tri lame, životinje čije je porijeklo Južna Amerika.

Njih je na jednom imanju u graničnom dijelu sa Srbijom prošlog mjeseca zatekla Granična policija i oduzela od vlasnika jer su zatečene bez veterinarsko zdravstvene dokumentacije.

„Za iste je određen karantin i pregledane su od strane veterinarskog inspektora. Osnovni sud u Bijeljini je pokrenuo zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka protiv fizičkog lica. Lame su predate UIO, RC Tuzla s ciljem dalje prodaje pravnim licima“, rečeno je iz UIO BIH na upit CAPITAL-a.

Kako su dodali, životinje su starosti između tri i šest mjeseci.

Inače, pravo učešća na licitaciji će imati samo pravna lica uz prethodno predočenu ličnu kartu ili pasoš, odnosno punomoć o zastupanju.

„Lica zaposlena u Upravi za indirektno oporezivanje, kao i njihovi srodnici do trećeg koljena linijskog ili tazbinskog krvnog srodstva ne mogu biti ponuđači“, navodi se u oglasu.

Direktna prodaja će se održati u prostorijama sjedišta Regionalnog centra Tuzla.
Capital

Nastavi čitati

Aktuelno