Connect with us

Društvo

Sirovine zbog kojih će se RATOVATI

Zapadne industrijske sile su 2020. zakonima definisale “kritične mineralne sirovine” iz uvoza, a potom su počele da razrađuju strategije za sprečavanje nestašice tih minerala, čiji bi nedostatak uzdrmao “ekonomsku i nacionalnu bezbjednost”.

Dramatično obrazloženje pokazuje ne samo ozbiljnu zabrinutost Zapada zbog uvozne zavisnosti od mineralnih sirovina za razvoj novih tehnologija, već je i najava da će američke i evropske industrijske sile biti spremne na sve da bi došle do ruda koje sadrže te minerale, pišu Novosti.

One se trenutno najviše eksploatišu sa teritorija novih “ekonomskih tigrova”, koji više nisu samo sirovinske baze već su razvili sopstvene napredne tehnologije i ravnopravno se nadmeću sa zapadnim silama za otvaranje rudnika u trećim zemljama.

Stručnjaci upozoravaju da je ovom bitkom za minerale započeo proces prekompozicije moći na planeti zbog koga raste i rizik da se svijet suoči sa novim ratovima za sirovine, nalik onima iz vremena borbe za naftonosne kolonije. I ovoga puta u centru pažnje su energetske sirovine, prije svih litijum.

Kritični minerali
Zakonom o energetici iz 2020. SAD su prve definisale pojam “kritičnih minerala” kao strateške sirovine “minerale, elemente, supstance ili materijale” koji su “od suštinskog značaja za ekonomsku ili nacionalnu bezbednost Sjedinjenih Država”, a čiji je lanac snabdijevanja podložan poremećajima “uključujući ograničenja povezana sa spoljnopolitičkim rizikom, naglim rastom potražnje, vojnim sukobom, nasilnim nemirima, antikonkurentskim ili protekcionističkim ponašanjem i drugim rizicima u cijelom lancu snabdijevanja”. Na vrhu liste tih minerala su oni koji imaju suštinski značaj za energetske tehnologije, odbranu, valutu, poljoprivredu, potrošačku elektroniku i zdravstvenu zaštitu.

EU je iste godine u “Akcionom planu za kritične sirovine 2020” definisala svoju listu minerala od kojih je uvozno zavisna i počela da se bavi osiguranjem snabdijevanja.

Ovom problematikom se u septembru bavila “Konferencija o obezbjeđivanju mineralnih sirovina u Evropi” koja je održana u Pragu pod pokroviteljstvom Češke, predsedavajućom Savjetom Evrope. Na skupu je bilo oko 80 učesnika iz članica EU izuzev Hrvatske, Slovenije i Bugarske, a kao gosti su pozvani predstavnici Velike Britanije, Srbije, Sjeverne Makedonije, Bosne i Hercegovine, Albanije, Norveške i Ukrajine. Cilj konferencije je bila diskusija visokih predstavnika država članica EU, suseda i potencijalnih članica “kako ojačati sirovinsku sigurnost i samodovoljnost EU, odnosno cijelog kontinenta”.

“Problematične” i “prijateljske” zemlje izvoznice
“Suštinsko pitanje bila je sirovinska politika, odnosno kako da se EU učini manje zavisnom od uvoza, posebno kritičnih mineralnih sirovina. Poslednjih nekoliko godina planeri EU i SAD izuzetno veliku pažnju poklanjaju ovoj temi, jer se njihovi glavni izvori snabdevanja nalaze izvan njihovih prostora. Najviše mineralnih sirovina uvoze iz Kine, Rusije, Afrike, a nešto manje iz Južne Amerike i neznatno iz Australije. U dokumentima EU i SAD neke od zemalja – izvoznica su svrstane u ‘prijateljske’, a neke u ‘problematične’, koje mogu predstavljati veliki problem u nabavci. To se posebno odnosi na snabdijevanje takozvanim rijetkim elementima i rijetkim zemljama, a upravo su ove dve grupe mineralnih sirovina izuzetno značajne za razvoj i primenu takozvane zelene energije ili čiste energije”, kaže geolog inženjer Predrag Mijatović, zamjenik direktora Geološkog zavoda Srbije, koji je prisustvovao konferenciji u Pragu.

Na njoj je predstavljena nova sirovinska politika EU koja namerava da smanji uvoznu zavisnost unapređenjem evropskog rudarskog sektora i poveća investicije u rudarstvu iz sopstvenih, evropskih izvora.

“Rečeno je da ovim aktivnostima mora da prethodi donošenje novih pravnih regulativa na nivou EU i država članica u sferi rudarstva, prerade i dobijanja finalnih proizvoda, kao i na zaštiti životne sredine. U kasnijoj fazi to treba da prati primena i instaliranje savremene opreme i formiranje takozvanih smart rudnika, što se već priprema i funkcioniše u svetu, u čemu Kina prednjači. U zaključcima konferencije je naglašeno da članice EU moraju da podstiču eksploataciju mineralnih sirovina u svojim zemljama i sarađuju sa bliskim susedima – kao što su Velika Britanija, Norveška, zemlje Zapadnog Balkana, Severna Afrika, Island, Turska i Ukrajina. Primarni cilj EU je da u narednih 15 godina obezbedi nove primarne zalihe mineralnih sirovina za proizvodnju ‘čiste energije'”, kaže Mijatović.

Treći vid obezbjeđivanja kritičnih mineralnih sirovina u EU je reciklaža svih proizvoda iz kojih se mogu dobiti kritične mineralne sirovine. Na projektima reciklaže i na direktnoj primeni se već uveliko radi i postrojenja su puštena u proizvodnju. Na konferenciji je rečeno da se na prostoru EU trenutno izvode geološka istraživanja na 68 lokacija, a najintezivnija je potraga za ležištima litijuma, kojim se bave četiri velika projekta (ne računajući Srbiju).

“Osim litijuma, intenzivno se istražuju i prostori potencijalni za otkrivanje ležišta nikla, kobalta, retkih zemalja i retkih elemenata. Trenutno najveći i najznačajniji projekat, najbliži otpočinjanju eksploatacije je rudnik litijuma u ležištu Cinovec, severozapadno od Praga. Zajedničkim ulaganjima nemačkih i čeških kompanija eksploatacija litijuma počeće najkasnije 2026. godine, rečeno je na konferenciji”, navodi Mijatović.

Ekspert napominje da će se, sudeći po specifičnom tipu ležišta, najverovatnije eksploatisati i kalaj i volfram, a da se otvara i mogućnost ekstrahovanja i mnogih retkih elemenata i elemenata rijetkih zemalja.

“Perspektiva ovog rudnika kao izvora kritičnih minerala u EU je velika, ali i šire. Po rečima domaćina, češka ekonomija očekuje velike finansijske efekte kada krene eksploatacija. To su u izlaganjima i istakli predstavnici kompanije European Metals Holdings, koja u potpunosti poseduje projekat i razvija ga sa investicijom od 482 miliona dolara. Oni predviđaju godišnju proizvodnju od oko 2,4 milijarde tona rude. Poređenja radi, predviđena godišnja proizvodnja iz Loznice iznosila bi oko 1,6 do 1,8 miliona tona rude i dobijanje najmanje dva proizvoda, litijuma i bora”, zaključuje Mijatović.

Evropska lista
EU je 2020. napravila poslednju verziju svoje liste 30 kritičnih mineralnih sirovina: antimon, berilijum, borati, kobalt, ugalj za koksovanje, fluorit, galijum, germanijum, laki i teški rijetki elementi, indijum, litijum, magnezijum, grafit, niobijum, platinska grupa metala, fosfati, silicija, volfram, barit, boksit, hafnijum, prirodna guma (kaučuk), skandijum, tantal, titan, vanadijum, bizmut, fosfor, stroncijum.

Američki spisak
SAD su zakonom utvrdile 36 kritičnih minerala, po redoslijedu od najvišeg do najnižeg, na osnovu srednje vrijednosti njihovih ukupnih ocjena rizika ponude: galijum, niobijum, kobalt, neodimijum, rutenijum, rodijum, disprozijum, aluminijum, fluorit, platina, iridijum, prazeodimijum, cerijum, lantan, bizmut, itrijum, antimon, tantal, hafnijum, volfram, vanadijum, kalaj, magnezijum, germanijum, paladijum, titan, cink, grafit, hrom, arsen, barit, indijum, samarijum, mangan i telur, litijum.

Related Topics:

Društvo

NOĆNA MORA SVAKOG RODITELJA! Predatori pomoću AI skidaju djecu do gole kože, pa kreće pakao ucjena!

Djeca sve češće postaju mete digitalnih ucjena, a posebno zabrinjavaju slučajevi u kojima nasilnici pomoću vještačke inteligencije izrađuju lažne eksplicitne fotografije i prijete njihovim objavljivanjem.

Najugroženiji su uzrasta od 10 do 16 godina, upozorava predsjednica Udruženja „Novi put“ iz Mostara Abida Pehlić za N1 info.

Digitalno nasilje postaje sve ozbiljniji problem među djecom i mladima. Uz fizičko i psihičko nasilje u školama, sve više zabrinjavaju prijetnje, ucjene i seksualno iskorištavanje putem društvenih mreža i drugih digitalnih platformi.

Pehlić ističe da nasilje ne ostaje ograničeno na školske učionice i odnose među učenicima. Ono se često nastavlja na internetu, gdje djeca ne znaju ko se krije iza lažnih profila, pa je prepoznavanje počinilaca i prijavljivanje slučajeva dodatno otežano. Lažne fotografije postaju sredstvo ucjene
Posebno zabrinjava zloupotreba vještačke inteligencije za izradu lažnih eksplicitnih fotografija djece. Takvi sadržaji koriste se za prijetnje i ucjene, kako bi se žrtve prisilile da pošalju svoje stvarne fotografije.

– Sve je više slučajeva u kojima se djeci šalju lažne eksplicitne fotografije, uz prijetnje da će biti objavljene ukoliko ne pošalju svoje stvarne fotografije. Djeca, posebno mlađeg uzrasta, često pristanu na takve zahtjeve, nakon čega počinju ucjene i dodatno uznemiravanje – kazala je Pehlić za Fenu.Pitaj advokata

Digitalno nasilje često ne prestaje ni nakon prvobitnog incidenta. Uvredljive poruke, snimci i fotografije nastavljaju da kruže među vršnjacima, što može ostaviti dugotrajne posljedice na mentalno zdravlje djece.

Najčešće žrtve imaju između 10 i 16 godina
Prema iskustvu Udruženja „Novi put“, najčešće žrtve vršnjačkog nasilja su djeca uzrasta od 10 do 16 godina. U slučajevima s kojima se susreću, najzastupljenije je psihičko nasilje, dok je fizičko manje prisutno.

Pehlić upozorava da se nasilje često odvija u grupama, kada se više djece okomi na jednog učenika. Pojedini učestvuju u takvom ponašanju iako to ne žele, jer se ne mogu oduprijeti pritisku vršnjaka i strahu da će biti isključeni iz grupe.

– Imamo djecu koja zapravo ne žele učestvovati u nasilju nad drugom djecom, ali se ne mogu oduprijeti vršnjačkom pritisku i želji da budu dio grupe. I s takvom djecom potrebno je raditi kako bi naučila zauzeti stav i ne pristajati na nasilje – naglasila je Pehlić za N1 info.

Posebno ranjiva su djeca bez odgovarajuće porodične podrške, djeca bez roditeljskog staranja i ona koja dolaze iz porodica slabijeg imovinskog stanja. Često postaju mete vršnjaka koji ih doživljavaju kao slabije i nezaštićene.

Roditelji treba da obrate pažnju na promjene u ponašanju
Posljedice nasilja nisu uvijek odmah vidljive. Dijete može početi da se povlači u sebe, pati od nesanice, osjeća strah od susreta s vršnjacima, postaje nervozno ili gubi samopouzdanje.

Roditelji bi trebalo da obrate pažnju na izbjegavanje odlaska u školu, povlačenje u sobu, slabiji školski uspjeh, uznemirenost i izbjegavanje druženja.

Važno je da djeca nasilje odmah prijave roditeljima, nastavnicima, trenerima ili drugim osobama kojima vjeruju. Ne bi trebalo da ulaze u rasprave s anonimnim počiniocima niti da šalju fotografije koje kasnije mogu biti zloupotrijebljene.

– Najgore je što djeca mogu pomisliti da im niko ne može pomoći. Moraju znati da vrijede, da imaju svoje dostojanstvo i samopoštovanje te da nikome ne trebaju dozvoliti da ih maltretira. Svaki oblik nasilja treba odmah prijaviti – poručila je Pehlić.

Više od 500 poziva za pomoć tokom godine
Udruženje „Novi put“ je tokom ove godine zabilježilo više od 500 poziva na liniju za pomoć, podršku i upućivanje. Građani se najčešće javljaju zbog nasilja u porodici, digitalnog nasilja i nasilja među djecom.

Sve usluge Udruženja su besplatne. Nakon početnog razgovora i procjene potreba, žrtvama se pruža individualna psihosocijalna i psihoterapijska podrška.

Stručni tim čine psiholozi, pedagozi, socijalni radnici i certificirani psihoterapeuti. Pomoć je dostupna u savjetovalištu u Mostaru, putem mobilnih timova koji djeluju na području Hercegovačko-neretvanskog i Zapadnohercegovačkog kantona, kao i kroz online savjetovanje.

Udruženje sarađuje sa školama i nadležnim institucijama u oba kantona, koje djecu upućuju na programe podrške.

Građani kojima je potrebna pomoć mogu se obratiti Udruženju „Novi put“ putem SOS telefona 060 315 5663.

Prevencija počinje od najranijeg uzrasta
Pehlić smatra da borba protiv nasilja ne smije biti usmjerena samo na pomoć žrtvama, već i na prevenciju, edukaciju i razvijanje empatije kod djece.

– Kao društvo moramo promovisati nultu stopu tolerancije na nasilje. Djecu odmalena trebamo učiti da se ne smiju udarati ni životinje ni druga djeca, razvijati njihovu empatiju i vlastitim primjerom pokazati da nasilje nije prihvatljivo. Djeca često preuzimaju obrasce ponašanja kojima svjedoče u porodici i svojoj okolini – zaključila je Pehlić.

N1 info

Nastavi čitati

Društvo

VREMENSKA PROGNOZA! Stiže kiša i jaki udari vjetra

U Republici Srpskoj i Federaciji BiH /FBiH/ će u većini predjela padati kiša, dok se poslije podne i uveče očekuje povremeno i vjetrovito vrijeme, a na jugu i jače padavine.

Oko rijeka i po kotlinama ujutru će biti prolazne magle, a prije podne će na sjeveru i zapadu biti oblačno uz slabu kišu, na jugu i istoku suvo i sunčanije, saopšteno je iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.

Minimalna temperatura vazduha biće od jedan do 10 stepeni, a maksimalna od 12 do 16, u višim predjelima od sedam stepeni Celzijusovih.Duvaće slab, tokom dana umjeren do jak jugozapadni vjetar.

Nastavi čitati

Društvo

I DISANJE JE LUKSUZ! Vrlo nezdrav vazduh u ovom dijelu BiH, nspolju budite što manje

Vazduh u Sarajevu jutros je vrlo nezdrav sa indeksom kvaliteta 208, podaci su sajta “Eko akcija”.

Prema listi svjetske platforme za praćenje zagađenosti vazduha “I kju er” Sarajevo je jutros na četvrtom mjestu iza pakistanskog Lahorea, mongolskog Ulanbatora i Kolkate u Indiji.

Na osnovu mjerenja “Eko akcije”, vazduh je nezdrav u Visokom, gdje je izmjeren indeks kvaliteta od 198, a slijede Vogošća sa 185, Kakanj sa 184, Ilijaš sa 176, Zenica sa 167, te Travnik i Banjaluka sa indeksom 166.

Umjereno zagađen vazduh je u Prijedoru, Bihaću i Mostaru, dok je dobar u Trebinju i Livnu.

Vrlo nezdrav vazduh kod lica sa respiratornim oboljenjima poput astme može izazvati značajna pojačanja simptoma i intenziteta bolesti, a povećava vjerovatnoću negativnih posljedica po respiratorne organe cjelokupnog stanovništva.

Oboljeli od plućnih bolesti i bolesti srca, trudnice, djeca i stariji, moraju izbjegavati bilo kakve aktivnosti tokom boravka vani, dok bi svi ostali morali izbjegavati produžena ili veća naprezanja tokom boravka napolju.

Nastavi čitati

Aktuelno