Connect with us

Nauka i tehnologija

STIGLE PRVE DO SADA NEVIĐENE FOTOGRAFIJE KOSMOSA! Novi teleskop daje odgovore na mnoge misterije

Kako izgledaju prve slike teleskopa Euklid i koja je zapravo njegova misija – saznajte u nastavku.
Novi svemirski teleskop Euklid, koji je Evropska svemirska agencija lansirala u svemir u julu 2023. godine, poslao je svoje prve fotografije svemira nazad na Zemlju. Za razliku od Habla i Džejmsa Veba, ovaj teleskop posjeduje značajno širi pogled na univerzum, a prvim slikama je demonstrirao svoj pun potencijal.

Svaka od slika, koje možete videti u galeriji ispod, rezultat je kombinovanja VIS (Visible Instrument) i NISP (Near-Infrared Spectograph and Photometer) instrumenata i dobijena je posmatranjem nešto veće površine neba od punog mjeseca.

Zahvaljujući visokom kvalitetu slika, velikoj optici i izuzetno osetljivim instrumentima, Euklid sa L2 tačke u svemiru, oko koje kruži i Džejms Veb teleskop, ima mogućnost da bez ometanja, za relativno kratko vrijeme, proizvede nevjerovatno oštre fotografije koje sadrže svjetla dalekih galaksija.

Euklid će do završetka misije poslati još oko 40.000 slika, koje će se spojiti kako bi formirale površinu trećine neba, ali i napraviti trodimenzionalnu mapu univerzuma. Misija novog svemirskog teleskopa je da pomogne naučnicima u rješavanju ovih 5 misterija o univerzumu:

1. Šta je struktura kosmičke mreže i kako je nastala?

 Euklid svemirski teleskop i 5 misterija koje će riješiti

Materija u univerzumu je raspoređena nejednako, formirajući strukturu koja podsjeća na mrežu. Ova kosmička mreža se sastoji od ogromnih galaktičkih klastera koji su međusobno povezani “nitima” gasa i nevidljive tamne materije, ali je i prožeta kosmičkim prazninama veličine nekoliko stotina miliona svjetlosnih godina.

Euklid će izvršiti analizu trećine neba, prikupljajući informacije o obliku, veličini i poziciji milijardi galaksija. Tačnim mapiranjem istih, teleskop će otkriti strukturu i istoriju kosmičke mreže, jer, iako je tamna materija nevidljiva, njeno prisustvo pravi distorziju svjetla iz udaljenih galaksija, po kojoj se može utvrditi njen raspored u univerzumu.

2. Koja je priroda tamne materije?

 Euklid svemirski teleskop i 5 misterija koje će riješiti

Uprkos decenijama istraživanja, naučnici još uvek ne znaju od čega se sastoji ova nevidljiva masa u svemiru, nazvana tamna materija. Prema dosadašnjih hipotezama i modelima, ona se može sastojati od “hladnih” čestica, koje su teške i kreću se sporo, ali isto tako može biti dijelom sastavljena od “vrućih”, odnosno laganih čestica koje se kreću brzinom približnom brzini svjetlosti.

Korišćenjem preciznih mjerenja kosmičke strukture pomoću Euklid teleskopa, naučnici se nadaju da će utvrditi ukupnu masu “vrućih” čestica, za koje se smatra da su u pitanju neutrini. Međutim, još uzbudljivije otkriće bi bila potpuno nova vrsta brzih čestica.

3. Kako se širenje univerzuma mijenjalo tokom vremena?

 Euklid svemirski teleskop i 5 misterija koje će riješiti

Kosmolozi su 90-ih godina došli do iznenađujućeg otkrića da širenje univerzuma ubrzava, suprotno prethodnom mišljenju da će ekspanzija vremenom usporiti pod silom gravitacije. Razumevanje ubrzanja širenja je jedan od najvećih izazova kosmologije i fizike.

Skeniranjem neba osetljivim teleskopom moguće je vidjeti svjetlost kojoj je trebalo 10 milijardi godina da stigne do nas, a Euklid će nam reći kako se širenje univerzuma menjalo tokom vremena. Takođe, naučnici žele da utvrdi da li se ova ekspanzija vrši u svim pravcima, jer ako odgovor ne bude potvrdan, to bi potreslo naš princip shvatanja kosmosa koji leži u svim modelima i analizama koje se koriste u kosmologiji.

4. Koja je priroda tamne energije?

 Euklid svemirski teleskop i 5 misterija koje će riješiti

Saznati kako se svemir širi je samo jedna od misterija prostora u kom postojimo, ali naučnici žele da znaju i šta to širenje pokreće. Kosmolozi su nazvali ovu nepoznatu komponentu “tamna energija“, ali niko ne zna od čega je sastavljena, kao ni da li je uopšte u pitanju neka forma energije.

Najbolja hipoteza je predlog Alberta Ajnštajna iz 1917. godine, kada je u svojim proračunima predstavio kosmološku konstantu, odnosno konstantno energetsko polje koje je prisutno u čitavom univerzumu. Neki naučnici su mišljenja da je u pitanju peta fundamentalna sila koja nije konstanta, već evoluira širenjem univerzuma.

Kako do sada nijedan eksperiment nije uspio da napravi razliku između ova dva rješenja, naučnici se nadaju da će Euklidova precizna mjerenja to promijeniti, odnosno otkriti prirodu tamne energije.

5. Da li je razumijevanje gravitacije potpuno?

 Euklid svemirski teleskop i 5 misterija koje će riješiti

Postojanje tamne materije i ubrzavanje širenja svemira ukazuje da naučnicima fali nešto važno, a oba fenomena su blisko povezana sa gravitacijom, silom koja drži planete, zvijezde, solarne sisteme, pa čak i galaksije na okupu.

Najbolja teorija o gravitaciji je Ajnštajnova opšta teorija relativnosti, koja se iznova i iznova dokazala kao tačna, a osim onih osnovnih principa takođe predvidjela postojanje crnih rupa i gravitacionih talasa. Međutim, ona nikada nije testirana tako precizno, kao ni na tim udaljenostima koje teleskop Euklid može da pokrije, pa naučnici žele da utvrde da li opšta relativnost funkcioniše u najvećim razmerama.

Nauka i tehnologija

NIKO NE ZNA ZAŠTO! Stotine zvijezda misteriozno nestalo SA NOĆNOG NEBA

U posljednjih 70 godina iz naše galaksije nestalo je preko stotinu zvijezda bez objašnjenja.

Jedno od objašnjenja na pitanje zašto zvijezde nestaju, koje je prvobitno potkrepljeno dokazima u novoj studij, jeste da zvijezde dovoljne mase mogu doživjeti kolaps u crnu rupu bez prelaska u supernovu – one direktno postaju crna rupa, bez masivne eksplozije koja se očekivala.

Tim je pronašao dokaze za ideju da se crna rupa formirala sa malom količinom izbačene barijonske mase, što sugeriše da je mogla nastati putem potpunog kolapsa. Oni nisu isključili mogućnost da ovo može objasniti nagli nestanak nekih (velikih) zvijezda.

“Kada biste stajali i gledali vidljivu zvijezdu koja prolazi kroz potpuni kolaps, to bi, baš u pravom trenutku, moglo biti poput posmatranja kako zvijezda odjednom nestaje s neba. Kolaps je toliko potpun da ne dolazi do eksplozije, ništa ne izlazi i ne biste vidjeli nijednu sjajnu supernovu na noćnom nebu,” rekao je Alejandro Vigna-Gomez, koautor studije.

Nastavio je:

“Astronomi su zapravo posmatrali naglo nestajanje sjajnih zvijezda u posljednje vrijeme. Ne možemo biti sigurni u povezanost, ali rezultati koje smo dobili analizirajući VFTS 243 doveli su nas mnogo bliže vjerodostojnom objašnjenju”, kaže Vigna-Gomez, a prenosi “b92”.

Nastavi čitati

Nauka i tehnologija

KUDA OVO VODI? Apple razvija sistem koji može da razumije šta KORISNIK VIDI NA EKRANU

Apple istraživački tim napravio je veliki korak napred u razvoju vještačke inteligencije novim sistemom koji olakšava komunikaciju sa glasovnim asistentima tako što može preciznije da razumije šta korisnik vidi na ekranu i u kom kontekstu se nalazi.

ReALM koristi velike jezičke modele za rješavanje složenih problema identifikacije referenci na ekranu, pretvarajući ih u zadatak modeliranja jezika. Ova inovacija dozvoljava sistemu značajna poboljšanja u performansama u poređenju sa postojećim metodama, čime se olakšava razumijevanje konteksta od strane glasovnih asistenata i omogućava korisnicima da postavljaju pitanja vezana za ono što vide na svom ekranu.

Jedna od ključnih inovacija ReALM-a je sposobnost rekonstrukcije vizuelnog prikaza ekrana kroz tekstualnu reprezentaciju, što uključuje parsiranje entiteta na ekranu i njihove lokacije. Ovo omogućava da se fino podešavanje jezičkih modela specifično za razumijevanje referenci, čime se postižu bolje performanse u odnosu na postojeće modele, uključujući i GPT-4.

Ovo istraživanje pokazuje potencijal specijalizovanih jezičkih modela za obavljanje zadataka poput rješavanja referenci u realnim sistemima, gdje je upotreba velikih modela ograničena zbog zahtjeva za brzinom ili računarskim resursima. Apple svojim radom na ovom polju signalizira nastavak investicija u razvoj Siri i drugih proizvoda, čineći ih sposobnijim za razumijevanje konteksta i pružanje prirodnijih interakcija.

Uprkos ovom napretku, istraživači upozoravaju na ograničenja, kao što su izazovi u obradi kompleksnijih vizuelnih referenci, što može zahtijevati integraciju tehnika iz računarske vizije i multimodalnih pristupa.

Ejpl se nalazi u AI trci, gdje se suočava sa jakom konkurencijom od strane vodećih tehnoloških kompanija. Uprkos svojoj poznatoj tajnovitosti, najave o novim AI inicijativama i proizvodima ukazuju na to da kompanija intenzivno radi na širenju svojih AI kapaciteta, uključujući potencijalno predstavljanje novih modela i AI funkcija na svojoj godišnjoj “WWDC” konferenciji, prenosi Telegraf.

Nastavi čitati

Nauka i tehnologija

NOVO OTKRIĆE NAUČNIKA! Uočena najstarija “mrtva” galaksija

Naučnici su otkrili galaksiju koja je prestala da stvara nove zvijezde prije više od 13 milijardi godina, što je čini najstarijom ‘mrtvom’ galaksijom ikada viđenom.

Otkriće pomoću svemirskog teleskopa “Džejms Veb” moglo bi da promijeni naša saznanja o ranom univerzumu, prenijela je Ansa.

Istraživanje je sproveo međunarodni tim na čelu sa Tobijasom Luserom, sa Kavli instituta Univerziteta u Kembridžu.

U istraživanju je učestvovao i Italijan Stefano Karnijani iz Skuole Normale Superiore di Piza. Istraživanje je objavljeno u časopisu Nejčer.

“Galaksijama je potrebna bogata zaliha gasa za formiranje novih zvijezda, a rani univerzum je bio kao bogat bife“, rekao je Luser.

Međutim, prema podacima sa teleskopa Veb, drevna galaksija je bila kratkog vijeka i stvarala zvijezde između 30 i 90 miliona godina, a zatim se zaustavila.

Postoji nekoliko mogućih razloga za to, ali najvjerovatnije je prisustvo velike crne rupe koja je uvukla većinu međuzvjezdanog gasa u sebe, uklanjajući sirovine potrebne za formiranje novih zvijezda.

To se obično dešava u novijim erama, dok novootkrivena galaksija datira samo 700 miliona godina nakon Velikog praska.

Nastavi čitati

Aktuelno