Connect with us

Društvo

OBJAŠNJENJE ETNOLOGA! Sličnosti i razlike između Noći vještica i balkanskih poklada

Čuveni zapadni duhovni praznik Helloween koji je kod nas naročito atraktivan mlađoj populaciji, koja je očarana običajem maskiranja na taj dan, ponovo je pokrenuo društvenu debatu zbog čega bi se u Srbiji slavila Noć vještica kada su poklade.

Zaintrigirani sličnostima, ali i razlikama između ova dva folklorna običaja zapada i istoka, etnologa Aleksandra Repedžića je objasnio da li postoji veza između običaja vezanih za Noć vještica koji su popularizovani u svijetu i drevnih poklada na prostorima Balkana.

– Naravno da postoje donekle neke sličnosti, a glavna je upravo u – maskiranju. Takođe je slično i to što se ide od kuće do kuće, što je običaj u oba slučaja. Međutim, Noć vještica obilježava Dan svih svetih (31. oktobar), odnosno dan svih umrlih, a naše poklade i pokladni običaji imaju drugi smisao na neki način.
Ciklus pokladnih običaja kod nas kreće od januara mjeseca i traje sve do Bijelih poklada, kada se ulazi u uskršnji post. Pritom se ovaj običaj razlikuju od kraja do kraja prema tome kada se i na koji način proslavljaju – ističe etnolog Repedžić, koji je ujedno i autor dokumentarnog serijala koji se naziva “Počudište” i koji se bavi bogatim kulturnim nasleđem i običajima, piše Ona.

Kako ističe, pored načina na koji se obilježavaju poklade i vremena u kojem se održavaju, ovaj narodni običaj se razlikuje i po nazivima i njegovo ime zavisi od kraja do kraja u kome se održava.

– Ili su to “profakucije” ili “starci” kao što se nazivaju u Homolju, ili “bašanke” u Banatu, “maškare” u Golubincima… Čuvenim Belim pokladama prethodne zadušnice, čiji je cilj da oteraju zle demoni i zle sile i da se uspostavi novi godišnji ciklus ponovnog rađa, što se, naravno, poklapa sa proljećem – nabraja Repedžić.

Šta su poklade?
Nažalost, kako ističe, tačno je da je danas sve manje poklada i pokladnog maskiranja, a tamo i gdje se održavaju, kao što je recimo u Golubincima, poklada poprima festivalski manir, pa se, recimo, predstavlja pokladno jahanje, koji je relativno nov običaj.

Upitan kako najjednostavnije da se objasni šta su zapravo poklade, stručnjak jednostavno kaže da je u pitanju stari običaj koji je hristijanizovan i koji ima za cilj da obezbijedi plodnost tokom čitave godine na početku novog godišnjeg ciklusa koji kreće od januara kada se produžava dan i priroda i sve ostalo ulazi u novi godišnji krug.

To od kada poklade na ovim prostorima datiraju je, kako objašnjava Repedžić, veoma nezahvalno procijeniti. Ono što se činjenično zna je da je u pitanju predhrišćanski običaj, iz paganskog doba, koji je opstao u narodu do današnjeg dana. Ljudi su se maskirali i u ranijim fazama, što se zadržalo i do danas.

– Neki od osnovnih običaja i folklor koji prate poklade, pored maskiranja je da se ide od kuće do kuće i da se tom prilikom čašćavaju oni koji su nosioci tih masaki. Negdje sami izrađuju maske, negdje neki kupuju. Najčešće se muškarac maskira u ženu ili neko demonsko biće da ga ne bi prepoznali, dok se u vlaškom naselju Rakovoj Bari, recimo, preoblače u maga.

Maskiranima se nudi rakija i jela koja ljudi u samom selu pripremaju baš tim povodom. Tu su i različite igre kao što je preskakanje vatre, naročito u selima u dijelu pomoravlja, odnosno u smederevskom delu. Ali i u Bugarskoj postoji isti običaj, kao i u Dubrovniku, u Sloveniji, u Rumuniji… – nabraja etnolog i izdvaja da se, recimo, u rumunskom selu Grebencu održava tematsko maskiranje još od drugog svetskog rata pa nadalje.

Po čemu se razlikuju poklade i Noć vještica?
Kako su kultura i tradicija “opšta stvar i što je lijepo narod će preuzeti” tako se i mnogi pokladni običaji na Balkanu preklapaju (kao što je maskiranje i čašćavanje učesnika), ali ono što je interesantno – rijetko koji da imaju isti naziv. Neko će ih nazvati “mačkare” ili “maškare”, neko “fašanke”, “profakucije” ili “starci”, u Rumuniji “kapra” i tako dalje… Recimo, kako ističe Repedžić na Kosovu se njihove poklade nazivaju “ženidba kraljevića Marka”. Jednostavno, sve zavisi od kraja do kraja.

– Ono što se bitno razlikuje između Noći vještica i naših poklada je to što na ovim prostorima jednostavno nikada nije postojalo maskiranje u ovim mjesecima, u periodu pred zimu. I upravo iz tog razloga ljudi sada ukazuju na to da mi imamo poklade i da nam ne treba “Helloween”, ali je isto tako činjenica da oba običaja imaju istu funkciju – zaključuje etnolog.

Agencije

Društvo

LJETO NAM TEK STIŽE Sutra i zvanično počinje najtopliji period godine

Iako se već danima kuvamo od vrućine, ljeto nam zvanično stiže tek sutra, 20. juna, i to u  22.50 časova.

Na prvi dan ljeta, u Republici Srpskoj se očekuje dnevna temperatura od 32 do 38 stepeni Celzijusovih.

– Sam početak ljeta je u znaku veoma toplog vremena, čak će biti i toplije od prosjeka za drugi dio juna, s obzirom da će temperatura vazduha ići do 38 stepeni, nije isključeno da ponegdje u petak, eventualno, i subotu bude i skoro 40 stepeni Celzijusovih – rekla je meteorolog Hidrometeorološkog zavoda RS Milica Đorđević za Srnu.

Ona je za narednu sedmicu najavila nestabilnije vrijeme i svježije.

– Uslijediće pad temperature vazduha za 10 do 15 stepeni, tako ćemo imati nekoliko nestabilnih i svežijih dana, ali to neće dugo trajati – rekla je Đorđevićeva.

Na dan početka ljeta obdanica je najduža, a noć najkraća.

U isto vrijeme, kada na sjevernoj Zemljinoj polulopti stiže ljeto, na južnoj Zemljinoj polulopti počinje zima.

 

 

 

Nastavi čitati

Društvo

PRIJETNJE, PALJENJE AUTOMOBILA… Udruženje novinara RS traži policijsku zaštitu za novinara Natašu Miljanović Zubac

Udruženje novinara Republike Srpske poziva nadležne u Ministarstvu unutrašnjih poslova Republike Srpske da zaštite novinara Natašu Miljanović Zubac, ponovo urade procjenu bezbjednosti i dodijele joj zaštitu ukoliko procjena pokaže da joj je bezbjednost ugrožena.

– Ako to ne bude slučaj, pozivamo ih da javnosti odgovore kako planiraju zaštititi našu koleginicu koja se nakon dvije godine bolovanja vraća na posao? – naveli su u saopštenju.

Podsjećaju nadležne i javnost da je Nataša Miljanović Zubac, novinar RTRS-a zaposlena u dopisništvu u Trebinju, prije nekoliko dana javno iznijela sva saznanja o ugroženosti svoje bezbjednosti i to nakon što je prethodnih godina doživjela nekoliko vrlo ozbiljnih prijetnji među kojima su paljenje automobila, ostavljanje lutke sa otkinutom glavom na kućnom pragu i prijeteće poruke “mrtva usta ne govore”.

Takođe, podsjetili su da se više puta obraćala nadležnim organima i tražila zaštitu kako bi se mogla kretati bez straha za sopstveni život.

– S obzirom na to da se nakon dvije godine Nataša Miljanović Zubac vraća na posao koji uključuje stalno kretanje, odlazak na teren i potpunu fizičku izloženost, pozivamo MUP Republike Srpske da u najkraćem roku urade procjenu njene ugroženosti kako bi svoj posao mogla obavljati na odgovarajući način – naglasili su u Udruženju novinara RS.

Pozvali su MUP i ostale nadležne organe da što prije otkriju i kazne počinioce ovih krivičnih djela.

Nastavi čitati

Društvo

SVAKA ČAST MARKO! Docent na banjalučkom PMF-u dizajnirao evolutivni algoritam

Docent na Prirodno-matematičkom fakultetu (PMF) Univerziteta u Banjaluci Marko Đukanović sa kolegama Tehničkog univerziteta u Beču, dizajnirao je “efektivni evolutivni algoritam koji rješava nizovni problem primjenjiv u bioinformatici na izračunavanje strukturalne sličnosti između skupa bioloških molekula”.

Oni su objavili rad “Pristrasni genetski algoritam nasumičnog ključa za rješavanje problema pronalaska najdužeg zajedničkog kvadratnog podniza” (A Biased Random Key Genetic Algorithm for Solving the Longest Common Square Subsequence Problem) u vodećem časopisu u oblasti računarskih nauka i vještačke inteligencije “IEEE Xplore”.

 

 

Đukanović napominje za Srnu da su, uz njega, autori i Žaume Rešak, Kristijan Blum i Ginter Rajdl.

On kaže da je ovo rezultat nastavka dobre saradnje banjalučkog PMF-a, Tehničkog univerziteta u Beču, te Instituta za vještačku inteligenciju pri Autonomnom univerzitetu u Beču.

Rad ovog tima je u aprilu proglašen najboljim na “Evostarovoj” konferenciji na Univerzitetu Ebristvit u Velsu, kad su osvojili nagradu za rad “Smjernice zasnovane na neuronskoj mreži za BRKGA: primjena za problem najdužeg zajedničkog kvadratnog podniza”.

Osim toga, Đukanović i njegov kolega Aleksandar Kartelj osvojili su prošle godine treće mjesto na međunarodnom takmičenju iz simboličke regresije “Interpretabilna simbolička regresija za nauku o podacima”.

Đukanović je prošle godine dobio nagradu za najbolji naučni rad na međunarodnoj konferenciji o primijenjenoj vještačkoj inteligenciji, održanoj u Kragujevcu, za rad “Integracija ograničenja najvišeg nivoa u algoritam pretraživanja simboličke regresije”.

On je dobitnik i Dunavske nagrade za mladog naučnika 2022. godine.

Marko Đukanović završio je 2009. gimnaziju u Novom Gradu kao učenik generacije, a iste godine upisao je opšti smjer matematike i informatike na banjalučkom PMF-u, koji je završio 2013. godine sa prosječnom ocjenom 9,87.

Dobitnik je “Zlatne plakete” za studenta generacije na PMF-u, gdje je biran u svojstvu asistenta 2014. godine.

 

 

Na PMF-u je 2016. godine završio i master studije matematike, sa prosječnom ocjenom 10.

Doktorske studije iz računarskih nauka započeo je 2017. godine na Tehničkom univerzitetu u Beču, na Institutu za logiku i izračunavanje u okviru Fakulteta za informatiku, pod mentorstvom profesora Gintera Rajdla i uspješno ih završio 2021. godine, sa najvišom pohvalom.

Izabran je u zvanje docenta na Odsjeku za matematiku i informatiku banjalučkog PMF-a 2021. godine.

Nastavi čitati

Aktuelno