Planiranje putovanja u Evropska unija za državljane van EU postaje sve složenije kako se približava uvođenje sistema ETIAS krajem 2026. godine, dok istovremeno raste interesovanje za takozvane zlatne vize. Iako se često pominju zajedno, riječ je o dva potpuno različita pravna instrumenta za putovanje jedan služi za kratkotrajan ulazak, drugi za dugoročni boravak u Evropi.

Upravo tu nastaje najveća zabuna među putnicima, jer se ETIAS i zlatna viza pogrešno doživljavaju kao alternative. U stvarnosti, oni imaju različitu svrhu i primjenu, pa je važno jasno razumjeti razliku prije nego što se uopšte krene u planiranje puta ili eventualnog preseljenja.

ETIAS: Brza dozvola za ulazak, ali uz jasna ograničenja

ETIAS nije viza, iako ga mnogi tako doživljavaju. Riječ je o elektronskom odobrenju za putovanje koje će morati da pribave putnici iz zemalja koje trenutno u Evropu ulaze bez vize. Sistem je zamišljen kao „bezbjednosni filter“ – provjera prije nego što putnik uopšte krene na put.

Odobrenje se dobija onlajn, veže se za pasoš i važi do tri godine ili do njegovog isteka. Sa njim se može boraviti u zemljama koje učestvuju u sistemu najviše 90 dana u periodu od 180 dana, što znači da je namijenjen isključivo turistima, poslovnim putnicima i svima koji dolaze na kratak boravak.

Važno je naglasiti ono što ETIAS ne omogućava: nema zapošljavanja, nema dugoročnog studiranja i nema preseljenja. On je, praktično, ulaznica, ali samo za kratku posjetu.

Zahjev se podnosi brzo i jednostavno, uz taksu od 20 eura, a većina odluka stiže gotovo odmah. Ipak, u pojedinim slučajevima procedura može da potraje, pa se savjetuje da se prijava podnese unaprijed.

Zlatna viza: Put do boravka u EU kroz investiciju

Za razliku od ETIAS-a, zlatna viza nema nikakve veze sa kratkotrajnim putovanjem. To je model koji nude pojedine države poput Grčka, Španija, Portugal i Malta, a zasniva se na jednostavnom principu: investicija u zamjenu za pravo boravka.

Drugim riječima, ko uloži određeni iznos, najčešće u nekretnine, fondove ili biznis, može da dobije dozvolu da živi u toj zemlji. Upravo zato se ovi programi najčešće vezuju za imućne pojedince koji žele sigurnu „evropsku adresu“.

Proces nije ni brz ni jednostavan. Podrazumijeva ozbiljnu dokumentaciju, pravnu podršku i često mjesece čekanja. Minimalni iznosi ulaganja kreću se od nekoliko stotina hiljada eura, a konačna cifra, kada se dodaju takse i troškovi, može biti znatno veća.

Ipak, ono što zlatna viza donosi ne može se porediti sa ETIAS-om: pravo da živite u zemlji, pristup lokalnim sistemima, a vremenom i mogućnost stalnog boravka ili čak državljanstva.

ETIAS i zlatna viza nisu alternativa, već potpuno različiti alati

Najveća zabluda je uvjerenje da se između ETIAS-a i zlatne vize bira kao između dvije opcije. U praksi, oni ne konkurišu jedan drugom jer rješavaju različite potrebe. ETIAS je namijenjen onima koji dolaze i odlaze. Zlatna viza onima koji žele da ostanu.

Razlika se vidi već na prvom koraku: ETIAS izdaje sistem na nivou Evrope i važi za više zemalja, dok zlatnu vizu izdaje konkretna država i ona važi prije svega za život u toj zemlji. Iako omogućava putovanja kroz Šengen, ne daje pravo da se slobodno nastanite bilo gdje u EU.

Još važnija razlika je u vremenu: sa ETIAS-om ste ograničeni na boravak od 90 dana, dok zlatna viza otvara vrata dugoročnom boravku bez takvih restrikcija.

Troškovi koji mijenjaju sve: od 20 evra do pola miliona

Ako postoji jedna stavka koja jasno razdvaja ova dva sistema, to je novac. ETIAS je praktično simboličan trošak, odnosno jednokratna taksa od 20 eura za nekoliko godina putovanja. Nasuprot tome, zlatna viza je finansijska odluka velikih razmjera, gdje početni prag ulaganja ide od oko 250.000 eura pa naviše, u zavisnosti od države i modela.

Uz to dolaze i dodatni troškovi – pravnici, administracija, provjere – što čini da ukupan iznos često značajno premaši osnovnu investiciju.

Može li zlatna viza da zamijeni ETIAS i šta izabrati?

Zanimljivo je da u jednom trenutku ova dva sistema ipak dolaze u dodir. Onog trenutka kada dobijete boravišnu dozvolu kroz zlatnu vizu, ETIAS vam više nije potreban za kratka putovanja unutar sistema.

Ali, dok je zahtjev za zlatnu vizu u proceduri, pravila su jasna – i dalje se putuje uz ETIAS.

Na kraju, dilema između ETIAS-a i zlatne vize svodi se na jednostavno pitanje: da li u Evropu dolazite privremeno ili trajno?

Za turiste, poslovne putnike i kratke boravke, ETIAS će biti sasvim dovoljan i praktično neizbježan. Za one koji žele da u Evropi žive, rade ili investiraju, zlatna viza ostaje jedini pravi put.

Razlika nije samo u proceduri i cijeni, već u tome da li Evropu vidite kao destinaciju ili kao novu adresu

(Blic)